Afweer van het organisme: de aangeboren (niet-specifieke) afweer
De aangeboren afweer is het eerste verdedigingssysteem van het lichaam. Het reageert snel op alles wat binnenkomt, en dat is precies wat je bij het centraal examen moet kunnen beschrijven.
Het aangeboren afweersysteem is er altijd. Het reageert snel op alle ziekteverwekkers, zonder dat het eerst een specifieke ziekteverwekker hoeft te leren kennen.
De eerste verdedigingslinie is de barrière. De huid en de slijmvliezen houden ziekteverwekkers buiten. Tranen, speeksel en maagzuur doden daarnaast veel bacteriën. Bij een wond is die barrière open, dus moet het afweersysteem sneller ingrijpen.
Als een ziekteverwekker toch binnenkomt, ontstaat een ontstekingsreactie. Mestcellen in het weefsel geven histamine af. Histamine zorgt ervoor dat bloedvaten verwijden en lek raken. Daardoor komen witte bloedcellen en vocht sneller naar de plek van de infectie. Fagocyten, zoals macrofagen, nemen ziekteverwekkers op en breken ze af. Natural-killercellen doden lichaamseigen cellen die door een virus zijn besmet.
Koorts hoort ook bij de aangeboren afweer. Koorts verhoogt de activiteit van fagocyten en NK-cellen.
- Aangeboren afweer reageert snel en vormt geen geheugen.
- Dezelfde reactie komt bij iedere infectie.
- Verworven afweer is trager en werkt specifiek tegen één antigeen.
Onthoud
De huid en slijmvliezen vormen de eerste barrière tegen ziekteverwekkers.
Histamine laat bloedvaten verwijden en lek raken bij een ontsteking.
Fagocyten nemen ziekteverwekkers op en breken ze af.
NK-cellen doden lichaamseigen cellen die door een virus zijn besmet.
Het aangeboren afweersysteem is niet-specifiek en vormt geen geheugen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Bij deze vraag moet je per effect van koorts bepalen of het bij het aangeboren of bij het verworven afweersysteem hoort.
- 1
Effect 1 is de toename van de differentiatie van cytotoxische T-cellen. Die cellen horen bij de verworven afweer, dus dit is verworven / specifiek.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen noemen antistoffen als onderdeel van de aangeboren afweer. Schrijf antistoffen liever op als verworven afweer, want ze zijn specifiek voor één antigeen.
Leerlingen denken dat de aangeboren afweer een geheugen heeft. Schrijf liever op dat de aangeboren afweer geen geheugen vormt en bij elke infectie hetzelfde reageert.
Leerlingen verwarren histamine met een ziekteverwekker. Beschrijf histamine liever als een mediator die bloedvaten doet verwijden en lek laat raken.
Snel checken
Welke eigenschap past bij de aangeboren (niet-specifieke) afweer?
Welke cel is een fagocyt?