Afweer: lichaamseigen en lichaamsvreemd
Het afweersysteem moet onderscheid maken tussen wat bij het lichaam hoort en wat niet. Dit komt in het examen terug bij allergie, autoimmuniteit en de regeling van afweerreacties.
Het afweersysteem moet onderscheid maken tussen lichaamseigen en lichaamsvreemde stoffen en cellen. Lichaamsvreemde stoffen zijn bijvoorbeeld bacteriën, virussen en pollen. Ze hebben antigenen, moleculen waaraan het afweersysteem herkent dat iets niet bij het lichaam hoort.
Lichaamseigen cellen hebben ook moleculen op hun oppervlak. Het afweersysteem verdraagt die moleculen normaal gesproken. Dat heet tolerantie. Zo blijft het lichaam gezond terwijl het afweersysteem actief blijft.
Soms gaat het mis. Bij een autoimmuunziekte reageert het afweersysteem tegen eigen cellen. Bij een allergie reageert het afweersysteem te heftig op een stof die eigenlijk ongevaarlijk is, zoals pollen of voedsel.
Het afweersysteem reageert op twee manieren. De aangeboren afweer reageert snel en niet specifiek. De specifieke afweer reageert op één bepaald antigeen en onthoudt dat antigeen daarna.
T-helpercellen spelen een sleutelrol. Ze geven cytokinen af die andere afweercellen aansturen. Ontstekingsstimulerende cytokinen versterken de afweer. Ontstekingsremmende cytokinen dempen de reactie. Een goede balans tussen beide zorgt ervoor dat het lichaam ziekteverwekkers bestrijdt zonder eigen cellen aan te vallen.
Onthoud
Lichaamsvreemde stoffen hebben antigenen waaraan het afweersysteem de stof herkent.
Het lichaam is tolerant voor eigen cellen, zodat ze normaal niet worden aangevallen.
Bij autoimmuniteit reageert de afweer tegen eigen cellen, bij allergie tegen ongevaarlijke stoffen.
Ontstekingsstimulerende en ontstekingsremmende cytokinen moeten in balans zijn.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je beredeneren wat een tekort aan calcitriol doet met de afgifte van ontstekingsstimulerende cytokinen.
- 1
Calcitriol remt de differentiatie van T-helper type 1-cellen. Dat zie je in afbeelding 3.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat elke reactie van het afweersysteem een infectie betekent. Beter is om een allergie te zien als overreactie op een ongevaarlijke stof.
Sommige leerlingen zeggen dat het afweersysteem bij gezonde mensen eigen cellen aanvalt. Beter is om te zeggen dat het lichaam tolerant is voor eigen cellen.
Ontstekingsstimulerende en ontstekingsremmende cytokinen worden vaak door elkaar gehaald. Controleer bij elke vraag welk type cytokine er wordt gevormd en wat het effect is.
Snel checken
Waarom reageert het afweersysteem normaal niet op lichaamseigen cellen?
Bij een pollenallergie reageert het lichaam op pollen. Wat klopt hierover?