Verstoring van energiestromen en kringlopen
Dit onderwerp gaat over hoe energie en stoffen door een ecosysteem stromen en wat er gebeurt als die stromen verstoord raken. In het examen komt dit vaak terug bij vragen over eutrofiëring en voedselketens.
Een ecosysteem bestaat uit producenten, consumenten en reducenten. Energie en elementen gaan er allebei door, maar op een verschillende manier.
Energie stroomt in één richting. Planten vangen zonne-energie vast door fotosynthese. Bij elke overgang naar de volgende schakel gaat een deel van die energie verloren als warmte. Daarom zijn er in een voedselketen steeds minder organismen. Verstoort iets de energiestroom bij de producenten, dan krijgen alle schakels erboven minder energie.
Elementen zoals stikstof en fosfaat gaan juist in een kringloop. Organismen nemen ze op en geven ze weer af via uitwerpselen of als ze doodgaan. Reducenten breken dode resten af en maken de stoffen weer beschikbaar. Zo kan het ecosysteem zijn eigen stoffen hergebruiken.
Een verstoring ontstaat wanneer er te veel of te weinig van iets komt. Bij eutrofiëring komen te veel voedingsstoffen in het water. Algen groeien dan sterk. Hun afbraak door reducenten kost veel zuurstof, waardoor vissen en andere dieren kunnen sterven. Zo kan een verstoorde kringloop een hele voedselketen raken.
Om oorzaak en gevolg goed te beschrijven volg je de keten stap voor stap. Kijk eerst welke stof of welk organisme verandert. Bekijk daarna welke schakel daardoor meer of minder krijgt.
Onthoud
Energie stroomt in één richting en gaat bij elke schakel deels verloren als warmte
Elementen gaan in een kringloop die door reducenten wordt gesloten
Eutrofiëring leidt via algenbloei en afbraak tot zuurstoftekort
Een verstoring van de producenten werkt door in de hele voedselketen
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Hoe kan eutrofiëring leiden tot minder voedsel voor flamingo's? Het antwoord bestaat uit drie schakels in een oorzaak en gevolg keten.
- 1
Door eutrofiëring komt er veel voedingsstof in het water, en de algen groeien sterk.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat energie net als stoffen in een kringloop gaat, maar energie stroomt één kant op en gaat als warmte verloren.
Veel leerlingen zeggen dat algen de zuurstof opeten, terwijl algen overdag juist zuurstof maken. Het zuurstofverbruik komt vooral van reducenten die de dode algen afbreken.
Veel leerlingen noemen alleen de verstoring en niet het gevolg voor de rest van de keten. Beschrijf daarom stap voor stap welke schakel meer of minder krijgt.
Snel checken
Waardoor neemt het zuurstofgehalte in een meer af nadat een algenbloei is afgestorven?
Een plaag eet bijna alle planten op een weiland op. Wat is het gevolg voor de energiestroom in dit ecosysteem?