Biotische en abiotische factoren en de dynamiek in een ecosysteem
In een ecosysteem veranderen aantallen organismen voortdurend, en dat komt door factoren die van buitenaf of van binnenuit inwerken. Voor het examen moet je kunnen uitleggen welke rol biotische en abiotische factoren daarbij spelen.
Factoren die een ecosysteem beïnvloeden, verdeel je in twee groepen. Abiotische factoren zijn levenloze omgevingsfactoren, zoals licht, temperatuur, zoutgehalte, zuurstofgehalte en de getijden. Biotische factoren zijn de levende organismen en hun onderlinge relaties, zoals predatie, concurrentie om voedsel of licht, en de beschikbaarheid van voedsel uit andere soorten.
De dynamiek binnen een ecosysteem ontstaat doordat deze factoren op elkaar inwerken. Een verandering in een abiotische factor kan een plantensoort minder kansen geven, waardoor het aantal planteneters daalt. Dat kan weer gevolgen hebben voor roofdieren. Zo werkt een verandering door in een keten van oorzaak en gevolg.
Bij het uitwerken van een verklaring is het handig om stap voor stap te redeneren: welke factor verandert, welke andere factor wordt daardoor beïnvloed, en wat betekent dat voor de groei of het aantal van een populatie. Gebruik de vaktermen van het examen, zoals biotische factor, abiotische factor, populatie en dynamiek.
Onthoud
Abiotische factoren zijn levenloos, zoals licht, temperatuur en zoutgehalte.
Biotische factoren zijn levende organismen en hun onderlinge relaties, zoals predatie en concurrentie.
Een verandering in een factor kan via oorzaak en gevolg doorwerken in het hele ecosysteem.
Bij een verklaring beschrijf je de keten van oorzaak en gevolg stap voor stap.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Beredeneer hoe eutrofiëring van het water een succesvolle herintroductie van de robuuste variant van groot zeegras kan belemmeren.
- 1
Eutrofiëring (een abiotische verandering door meer voedingsstoffen) zorgt ervoor dat er algengroei of algenbloei ontstaat.
Veelgemaakte fouten
Je noemt alleen de oorzaak en niet het gevolg. Beschrijf de hele keten, van de verandering tot het effect op de populatie.
Je verwart abiotische en biotische factoren. Vraag je af of de factor levend is: zo ja, dan is hij biotisch; zo nee, dan is hij abiotisch.
Je gebruikt vage termen zoals het ecosysteem raakt uit balans. Noem concreet welke factor verandert en welke populatie daardoor toe- of afneemt.
Snel checken
Welke factor in een zeegrasveld is abiotisch?
In een bos neemt het aantal konijnen sterk toe. Welke uitspraak over de dynamiek van het ecosysteem is het meest waarschijnlijk, als er verder niets verandert?