Zelforganisatie van ecosystemen: opeenvolgende veranderingen bij successie
Successie is de reeks veranderingen die een ecosysteem doormaakt in de loop van de tijd. Op het examen moet je die opeenvolgende stadia kunnen beschrijven en uitleggen wat ze veroorzaakt.
Successie is de opeenvolging van veranderingen in de soortensamenstelling van een plek. Dat gebeurt vaak over tientallen tot honderden jaren.
Bij primaire successie begint het proces op kale grond, zoals een nieuwe lavastroom of een zandplaat die boven water komt. Bij secundaire successie is er eerder al een ecosysteem geweest. Denk aan een akker die niet meer wordt bewerkt of een bos na een brand.
De eerste soorten die zich vestigen heten pioniersoorten. Korstmossen, mossen en grassen kunnen tegen harde omstandigheden. Hun resten maken de bodem geleidelijk vruchtbaarder. Daardoor kunnen daarna struiken en later bomen groeien. Elk stadium verandert de omstandigheden voor het volgende stadium. Zo ontstaan tussenstadia.
Uiteindelijk bereikt het ecosysteem een climaxstadium. De soortensamenstelling verandert daarin weinig meer. De climaxsoorten zijn de soorten die daar het best gedijen.
Een climaxstadium is niet stil. Er sterven bomen en er ontstaan nieuwe. Het ecosysteem blijft dus in evenwicht, maar het verandert wel voortdurend.
Onthoud
Successie is een reeks stadia die elkaar in de tijd opvolgen.
Primaire successie start op kale grond, secundaire successie na een verstoring.
Pioniersoorten maken de omgeving geschikt voor latere soorten.
Het climaxstadium is het eindstadium waarin de soortensamenstelling weinig verandert.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je beschrijven hoe nijlpaarden successie kunnen tegengaan. Daarbij moet je ook aangeven hoe climaxsoorten worden beïnvloed.
- 1
Een juist voorbeeld is dat nijlpaarden bij het grazen jonge boompjes eten (1 punt).
Veelgemaakte fouten
Leerlingen zetten de stadia in de verkeerde volgorde. Begin altijd bij de pioniersoorten en eindig bij het climaxstadium.
Leerlingen denken dat een climaxstadium een stilstaand ecosysteem is. Beschrijf liever dat de soortensamenstelling weinig verandert, terwijl er wel processen blijven plaatsvinden.
Leerlingen verwarren primaire en secundaire successie. Let op of er al eerder een ecosysteem was voordat de successie begon.
Snel checken
Op kale grond vestigen zich eerst pioniersoorten. Welke volgorde van veranderingen is juist?
Wat kenmerkt een climaxstadium binnen successie?