Marktvormen: volledige mededinging, monopolistische concurrentie, oligopolie en monopolie
Een marktvorm beschrijf je met een paar marktkenmerken. Bij het centraal examen moet je die kenmerken herkennen en koppelen aan een marktvorm.
Economen delen markten in op grond van een paar kenmerken. Het gaat om het aantal aanbieders, het soort product, de mate waarin een aanbieder de prijs kan bepalen en de vraag of nieuwe bedrijven de markt kunnen betreden.
Bij volledige mededinging zijn er heel veel aanbieders met hetzelfde product. Geen enkele aanbieder kan de prijs beïnvloeden. Iedereen kent de prijzen en nieuwe bedrijven kunnen vrij toetreden. De aanbieder is dus een prijsnemer.
Bij monopolistische concurrentie zijn er ook veel aanbieders. Hun producten verschillen wel, bijvoorbeeld in merk, kwaliteit of service. Daardoor kan elke aanbieder de prijs enigszins zelf bepalen. Toetreding is vrij.
Bij oligopolie zijn er weinig aanbieders. Ze letten sterk op elkaars prijzen en acties. Er zijn toetredingsdrempels, zoals hoge investeringen. Bij een duopolie zijn er precies twee aanbieders.
Bij een monopolie is er één aanbieder zonder directe concurrentie. Die aanbieder is prijszetter. Toetreding is vrijwel onmogelijk door sterke toetredingsdrempels, zoals een patent of een wettelijk recht.
Welke marktvorm het is, hangt dus af van de kenmerken. Kijk daarom eerst naar het aantal aanbieders en het soort product.
Onthoud
Bij volledige mededinging zijn er veel aanbieders met een gelijk product en is de aanbieder prijsnemer.
Bij monopolistische concurrentie zijn er veel aanbieders met verschillende producten en kan elke aanbieder de prijs enigszins bepalen.
Bij oligopolie en duopolie zijn er weinig aanbieders die op elkaar letten.
Bij een monopolie is er één aanbieder die de prijs bepaalt en toetreding is vrijwel onmogelijk.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Gevraagd worden twee gevolgen van prijsafspraken tussen tandartsen die nadelig zijn voor consumenten. De tekst en de uitspraken van de gezondheidseconomen helpen je op weg.
- 1
Bij prijsafspraken stemmen tandartsen hun tarieven op elkaar af. Er is dan geen echte concurrentie meer op prijs.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen noemen een monopolie of oligopolie bij elke markt met weinig aanbieders, maar kijk ook naar het soort product en de toetredingsdrempels.
Leerlingen denken dat monopolistische concurrentie hetzelfde is als volledige mededinging, maar bij monopolistische concurrentie verschillen de producten en kan de aanbieder de prijs enigszins bepalen.
Leerlingen geven bij een gevolg alleen de oorzaak of alleen het gevolg, terwijl het antwoord het effect voor de consument moet benoemen.
Snel checken
Welk kenmerk hoort bij monopolistische concurrentie?
Welk kenmerk past bij een oligopolie?