Substitutiegoederen en complementaire goederen
Bij consumentengedrag kijk je naar hoe de prijs van het ene product de vraag naar een ander product beïnvloedt. Dit onderwerp komt terug in veel examenvragen over markten en prijzen.
Goederen die elkaar kunnen vervangen heten substitutiegoederen. Denk aan margarine en roomboter, of aan bus en trein. Stijgt de prijs van het ene goed, dan vragen mensen vaker het andere goed. De vraag naar het tweede goed stijgt dus, en de vraagcurve verschuift naar rechts.
Goederen die samen gebruikt worden heten complementaire goederen. Denk aan koffie en melk, of aan een printer en inkt. Daalt de prijs van de printer, dan worden er meer printers gekocht. Daardoor stijgt ook de vraag naar inkt, en de vraagcurve voor inkt verschuift naar rechts.
Bij complementen werkt het omgekeerd. Stijgt de prijs van de printer, dan daalt de vraag naar inkt. Let op: de vraagcurve verschuift. Je beweegt niet langs de curve, want de prijs van het eigen product verandert door de andere prijs niet.
Onthoud
Substitutiegoederen kunnen elkaar vervangen. Stijgt de prijs van het ene, dan stijgt de vraag naar het andere.
Complementaire goederen worden samen gebruikt. Daalt de prijs van het ene, dan stijgt de vraag naar het andere.
Een prijsverandering van een ander product verschuift de vraagcurve. Het eigen prijsniveau verandert daardoor niet direct.
Grafisch zie je substitutie als een verschuiving naar rechts bij een hogere prijs van het andere goed.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Hoe kan de dalende olieprijs ertoe leiden dat investeerders in duurzame energie een lagere winstgevendheid behalen? Gebruik de begrippen substitutie.
- 1
De lage olieprijs maakt olieproducten goedkoper als brandstof.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen halen substituten en complementen door elkaar. Gebruik substituut als twee goederen elkaar vervangen, en complement als ze samen gebruikt worden.
Leerlingen tekenen een beweging langs de vraagcurve. Bij een prijsverandering van een ander product verschuift de curve, dus teken een verschuiving.
Leerlingen slaan stappen over in de redenering. Schrijf elke schakel op, van de prijs naar de vraag en vervolgens naar de winst.
Snel checken
De prijs van koffie stijgt sterk. Welke verandering in de vraag naar thee past hier het best bij?
De prijs van printers daalt. Hoe verandert de vraag naar inkt?