Collectieve en quasi collectieve goederen
Sommige goederen levert de markt niet goed of helemaal niet. Deze les laat zien waarom, en wanneer de overheid dan zelf de productie organiseert.
Een collectief goed heeft twee kenmerken. Het eerste is dat niemand er van uitgesloten kan worden. Het tweede is dat het niet rivaliserend is, dus het gebruik door de één houdt de ander niet tegen.
Bij een collectief goed betaalt bijna niemand vrijwillig. Wie niet betaalt, kan namelijk toch meeprofiteren. Dit heet free riding. Daarom wil een bedrijf zo'n goed niet aanbieden, want het verdient er niets aan. Openbare verlichting en nationale defensie zijn voorbeelden.
Een quasi collectief goed heeft maar één van de twee kenmerken, of beide maar gedeeltelijk. Een tolweg buiten de spits is een voorbeeld. Wie niet betaalt, kan worden uitgesloten. Eén extra auto hindert de andere weggebruikers echter niet. Bij drukte wordt het gebruik wel rivaliserend.
De overheid organiseert de productie van collectieve goederen zelf, of financiert die. Bij quasi collectieve goederen kan de markt soms ook, al dan niet onder voorwaarden. Zo wordt duidelijk welk goed de overheid moet regelen.
Wil je bij een vraag beoordelen of iets collectief is, kijk dan naar beide kenmerken. Uitsluitbaarheid en rivaliteit bepalen samen de categorie.
Onthoud
Een collectief goed is niet uitsluitbaar en niet-rivaliserend.
Bij free riding betalen mensen niet, maar profiteren ze wel mee.
Een quasi collectief goed voldoet maar aan één kenmerk of gedeeltelijk.
De overheid organiseert collectieve goederen zelf of financiert ze.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
In de vraag moet je uitleggen dat door de gemeente gebouwde studentenkamers geen collectieve goederen zijn. Je gebruikt daarbij de twee kenmerken.
- 1
Kenmerk 1 is uitsluitbaarheid. Anderen dan de betalende huurder kunnen van de kamer worden uitgesloten.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen zeggen dat een goed collectief is omdat de overheid het levert. Kijk juist naar de twee kenmerken, want niet de aanbieder bepaalt de categorie.
Leerlingen verwarren rivaliteit met schaarste. Vraag jezelf af of het gebruik door de één het gebruik door de ander kan beperken.
Leerlingen noemen een quasi collectief goed collectief zonder meer. Benoem welk kenmerk er ontbreekt of maar gedeeltelijk geldt.
Snel checken
Een tolweg buiten de spits. Welke uitspraak klopt?
Waarom levert de markt collectieve goederen meestal niet of onvoldoende?