Overheidsingrijpen: prijsmaatregelen, belasting, subsidie en quota
De overheid kan de markt beïnvloeden met prijsmaatregelen, belastingen, subsidies en quota. Het examen vraagt vaak wat zo'n ingreep doet met de surplussen en de overheidsinkomsten.
Een overheid kan het marktevenwicht veranderen met vijf instrumenten. Het zijn een minimumprijs, een maximumprijs, een kostprijsverhogende belasting, een kostprijsverlagende subsidie en een productiequota.
Belasting
Een belasting maakt het product duurder voor de producent. Het aanbod neemt af en de evenwichtsprijs stijgt. Er worden minder producten verkocht. Het consumentensurplus en het producentensurplus dalen. De overheid krijgt belastinginkomsten, want per verkocht product betaalt de producent belasting.
Subsidie
Een subsidie verlaagt de kostprijs. Het aanbod neemt toe. De evenwichtsprijs daalt en er worden meer producten verkocht. De overheid betaalt de subsidie uit eigen geld.
Prijsmaatregelen
Bij een minimumprijs ligt de prijs boven het evenwicht. Er ontstaat dan een overschot. Bij een maximumprijs ligt de prijs onder het evenwicht. Er ontstaat dan schaarste.
Quota
Een productiequota beperkt de hoeveelheid die mag worden geproduceerd. Het aanbod is dan niet vrij. De prijs stijgt daardoor, net als bij een belasting. Het aanbod wordt niet via de kosten beperkt, maar via een vaste grens.
Onthoud
Een belasting verhoogt de kostprijs, waardoor de prijs stijgt en de hoeveelheid daalt.
Een subsidie verlaagt de kostprijs, waardoor de prijs daalt en de hoeveelheid stijgt.
Een minimumprijs boven het evenwicht geeft een overschot, een maximumprijs onder het evenwicht geeft schaarste.
Een quota beperkt het aanbod met een vaste grens en doet de prijs stijgen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Het gaat om de gevolgen van de suikertaks voor de markt voor suikerhoudende voeding. Vijf lege plekken moeten worden ingevuld met de juiste keuze.
- 1
De suikertaks is een kostprijsverhogende belasting. Suikerhoudende voeding wordt daardoor duurder en er worden minder producten verkocht.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat een belasting het consumentensurplus laat stijgen. Het daalt, want de prijs gaat omhoog en er wordt minder gekocht.
Verwar een minimumprijs niet met een maximumprijs. Een minimumprijs ligt boven het evenwicht en geeft een overschot.
Let bij een subsidie op de aanbodcurve. Een subsidie verschuift het aanbod naar rechts, niet naar links.
Snel checken
Welk effect heeft een kostprijsverhogende belasting op de evenwichtsprijs en de evenwichtshoeveelheid?
Een maximumprijs ligt onder de evenwichtsprijs. Wat is het gevolg op de markt?