De overheid ruilt over de tijd: de staatsschuld
In deze les leer je wat de staatsschuld is en waardoor die stijgt of daalt. Dat komt op het examen vaak terug in vragen over het overheidssaldo en de staatsschuldquote.
De staatsschuld is het totaal van alle bedragen die de overheid in het verleden per saldo heeft geleend en nog niet heeft terugbetaald. Ze ontstaat uit tekorten op de begroting. Als de overheid in een jaar meer uitgeeft dan ze ontvangt, leent ze het verschil. Als de overheid een overschot heeft, kan ze juist schuld aflossen.
Het overheidssaldo is het verschil tussen de overheidsinkomsten en de overheidsuitgaven in een jaar. Een tekort is een negatief saldo en een overschot is een positief saldo. Het saldo verandert vaak door de conjunctuur. In een slechte economie dalen de inkomsten en stijgen de uitkeringen, zonder dat de politiek iets doet. Dat werkt als een automatische stabilisator.
De staatsschuldquote zet de staatsschuld af tegen het bruto binnenlands product. Zo zie je of de schuld groot is ten opzichte van de economie. De EMU-norm is 60%. Een lagere staatsschuld betekent dat de overheid minder leent. Daardoor vraagt zij minder geld op de vermogensmarkt, en dat kan de rente doen dalen.
Onthoud
De staatsschuld is de opgetelde schuld uit het verleden, niet het tekort van één jaar.
Een tekort vergroot de staatsschuld en een overschot kan de staatsschuld verkleinen.
De staatsschuldquote is de staatsschuld gedeeld door het bbp, uitgedrukt in procenten.
Het overheidssaldo verandert mee met de conjunctuur door de automatische stabilisatoren.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Gevraagd is hoeveel miljard euro de overheid in 2020 meer zou kunnen besteden. Daarvoor vergelijk je de werkelijke staatsschuld met de toegestane staatsschuld bij 60%.
- 1
Bereken de werkelijke staatsschuld: 772,7 × 0,524 = 404,9 miljard euro.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen tellen het tekort van één jaar op bij de staatsschuld, maar reken met de totale schuld uit het verleden.
Leerlingen gebruiken het bedrag van de staatsschuld in plaats van de staatsschuldquote als er een percentage gevraagd wordt. Reken het percentage eerst uit over het bbp.
Snel checken
Wat is de staatsschuld?
De overheid heeft in een jaar een positief overheidssaldo en gebruikt dat om schuld af te lossen. Wat gebeurt er met de staatsschuld?