Speltheorie: het gevangenendilemma
In speltheorie kies je zonder te weten wat de ander kiest. Het gevangenendilemma laat zien waarom beide partijen soms slechter uitkomen dan ze hadden gekund.
Bij een simultaan spel kiezen spelers tegelijk. Niemand ziet de keuze van de ander vooraf. Het spel wordt één keer gespeeld, dus er is geen later moment om op elkaar terug te komen.
In een gevangenendilemma heeft elke speler een dominante strategie. Dat is de keuze die voor hem het beste uitpakt, wat de ander ook doet. Omdat beide spelers zo redeneren, kiezen beide hun dominante strategie. De uitkomst is dan slechter voor beide dan wanneer ze samen hadden gekozen.
In de tabel lees je per cel de uitbetaling voor elke speler. Zoek eerst per speler de beste keuze, ongeacht de keuze van de ander. Die combinatie is de uitkomst van het spel.
- Bekijk per speler elke keuze van de ander apart.
- Kies per speler de keuze met de hoogste uitbetaling in elk geval.
- Controleer of de cel waar beide dominante keuzes samenkomen ook voor beide slechter is dan de samenwerkingscel.
Onthoud
Bij een simultaan spel kiezen spelers tegelijk, zonder de keuze van de ander te kennen.
Een dominante strategie is de beste keuze, wat de ander ook kiest.
Bij een gevangenendilemma leiden dominante strategieën tot een uitkomst die slechter is voor beide.
Een keuze om het aanbod te verlagen kan de prijs doen stijgen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag verklaar je de uitkomst in de cel rechtsonder van de tabel. Je betrekt de prijselasticiteit van de vraag.
- 1
De cel rechtsonder laat zien dat beide landen kiezen voor een lager aanbod.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen zoeken de beste keuze voor beide spelers samen, terwijl elke speler apart de dominante strategie zoekt.
Leerlingen lezen de tabel verkeerd en kijken alleen naar de eigen uitbetaling, niet naar die van de ander per cel. Lees altijd beide uitbetalingen in een cel.
Snel checken
Wat is kenmerkend voor een simultaan spel dat één keer gespeeld wordt?
Wat gebeurt er in een gevangenendilemma als beide spelers hun dominante strategie kiezen?