Meeliften en dominante strategie
Bij samenwerken kan het voor een persoon het voordeligst zijn om niets bij te dragen. Dat is belangrijk voor het examen, omdat het verklaart waarom groepen soms slechter uitkomen dan ze zouden kunnen.
Meeliften betekent dat iemand profiteert van de inzet van anderen zonder zelf bij te dragen. Dit gebeurt vaak bij zaken die iedereen krijgt, ook als je er niets aan hebt bijgedragen.
Een dominante strategie is de keuze die je het beste uitkomt, wat de ander ook doet. Bij meeliften is niet bijdragen vaak de dominante strategie. Draagt de ander bij, dan profiteer je mee zonder kosten. Draagt de ander niet bij, dan kost jouw bijdrage je meer dan het oplevert. Niet bijdragen is dus steeds de betere keuze voor jou.
Iedereen die zo redeneert, draagt niet bij. Daardoor is de uitkomst niet optimaal. Iedereen zou beter af zijn als iedereen wel had bijgedragen.
Bij cao-onderhandelingen speelt dit ook. Een cao geldt voor alle werknemers. Wie geen lid is van de vakbond, krijgt de loonsverhoging dus ook. Hoe minder leden een vakbond heeft, hoe groter het meeliftgedrag wordt.
Onthoud
Meeliften is profiteren van de inzet van anderen zonder zelf bij te dragen.
Een dominante strategie is de beste keuze, wat de ander ook doet.
Als niet bijdragen de dominante strategie is, draagt niemand bij.
Dan is de uitkomst niet optimaal, want iedereen had beter af kunnen zijn.
Een algemeen verbindende cao maakt meeliften bij vakbonden mogelijk.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je uitleggen waarom er in toenemende mate meeliftgedrag is bij de cao-onderhandelingen. Gebruik bron 2.
- 1
Bron 2 laat zien dat het aandeel vakbondsleden daalt, van ongeveer 35% in 1980 naar ongeveer 20% in 2020. Dat is het eerste punt.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen verwarren een dominante strategie met de strategie die de meeste mensen kiezen. Kijk liever naar wat jouw beste keuze is, wat de ander ook doet.
Leerlingen denken dat meeliften alleen gaat om iemand die oneerlijk is. Het gaat om de prikkel van het spel, ook bij mensen die verder netjes zijn.
Leerlingen schrijven alleen dat de uitkomst slecht is. Leg uit dat iedereen beter af had kunnen zijn als iedereen had bijgedragen.
Snel checken
Wat betekent een dominante strategie?
Waarom is de uitkomst niet optimaal als niet bijdragen de dominante strategie is?