Progressief, proportioneel en degressief: wat er met je netto inkomen gebeurt
Een belastingstelsel bepaalt hoeveel van je inkomen naar de belasting gaat. In dit onderwerp leer je hoe stelsels verschillen en hoe dat uitpakt voor het netto inkomen, zoals het CPB dat onderzoekt.
Een belastingstelsel bepaalt hoeveel belasting je betaalt over je inkomen. Er zijn drie soorten. Bij een progressief stelsel stijgt het gemiddeld belastingtarief als het inkomen stijgt. Hoge inkomens betalen dus een groter deel van hun inkomen.
Bij een proportioneel stelsel blijft het gemiddeld tarief gelijk, wat het inkomen ook is. Bij een degressief stelsel daalt het gemiddeld tarief juist als het inkomen stijgt. Dat zie je bij premies die alleen over een deel van het inkomen gelden.
Het gemiddeld belastingtarief is de totale belasting gedeeld door het belastbaar inkomen. Het marginaal tarief is het percentage over de laatste euro die je erbij verdient. Die twee zijn niet hetzelfde, en je moet ze goed uit elkaar houden.
Aftrekposten verlagen het belastbaar inkomen en werken dus vóór de belastingheffing. Een heffingskorting werkt ná de belastingheffing. Die verlaagt het bedrag dat je moet betalen met een vast bedrag.
Het netto inkomen is het bruto inkomen min de betaalde belasting. Bij een progressief stelsel wordt het verschil tussen hoge en lage inkomens daardoor kleiner. Dat noemen we nivelleren.
Onthoud
Bij een progressief stelsel stijgt het gemiddeld tarief mee met het inkomen.
Het marginaal tarief is het percentage over de laatste verdiende euro.
Aftrekposten verlagen het belastbaar inkomen en werken dus vóór de heffing.
Een heffingskorting verlaagt de verschuldigde belasting, ná de berekening van de belasting.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Bereken het gemiddeld belastingtarief bij een belastbaar inkomen van € 142.854. Gebruik alleen tabel 1.
- 1
Schijf 1 loopt tot € 76.817 en wordt belast tegen 37,5%. Over die schijf betaal je € 76.817 × 0,375 = € 28.806,38.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen verwarren gemiddeld en marginaal tarief. Reken het gemiddeld tarief uit door de totale belasting te delen door het belastbaar inkomen.
Leerlingen denken dat een heffingskorting het belastbaar inkomen verlaagt. Trek een heffingskorting pas af van de berekende belasting, niet van het inkomen.
Een hoger inkomen betekent niet bij elk stelsel een hoger tarief. Kijk eerst naar de soort stelsel en hoe het tarief daarin verandert.
Snel checken
Een belastingstelsel is progressief. Wat gebeurt er met het gemiddeld belastingtarief als het inkomen stijgt?
Een leerling krijgt een heffingskorting van € 500. Wanneer wordt die korting verrekend en wat gebeurt er dan?