Herverdeling door de overheid
Met herverdeling verkleint de overheid het verschil in inkomen tussen groepen. Voor het examen moet je kunnen uitleggen hoe belastingen en sociale zekerheid de vorm van de Lorenzcurve veranderen.
De overheid kan inkomens herverdelen. Zo verandert het verschil tussen lage en hoge inkomens. Dat verschil zie je in de Lorenzcurve. Hoe dichter de curve bij de diagonaal ligt, hoe gelijker de inkomensverdeling is.
Herverdeling loopt via twee routes. De eerste route is het belastingstelsel. In een progressief stelsel betalen hoge inkomens een hoger percentage belasting. Aftrekposten en heffingskortingen verlagen de belasting voor bepaalde groepen. Bij veel heffingskortingen profiteren lage inkomens het meest.
De tweede route is het sociale zekerheidsstelsel. Hier geeft de overheid geld aan mensen met weinig inkomen. Denk aan uitkeringen, toeslagen, subsidies en persoonsgebonden overdrachten. Dit geld komt bovenop het inkomen uit werk.
Reken altijd met het besteedbaar inkomen per groep. Een maatregel die lage inkomens relatief meer geeft, maakt de verdeling gelijker. Dat heet nivellering. Een maatregel die lage inkomens minder geeft, of hoge inkomens relatief meer laat houden, maakt de verdeling ongelijker. Dat heet denivellering.
- Aftrekposten verlagen het belastbaar inkomen.
- Uitkeringen en toeslagen komen bovenop het inkomen.
- Beide routes veranderen de vorm van de Lorenzcurve.
Onthoud
Herverdeling betekent dat de overheid inkomen van de ene groep naar de andere groep verplaatst.
Nivellering maakt de inkomensverdeling gelijker, denivellering maakt haar ongelijker.
Het belastingstelsel werkt via belastingen, aftrekposten en heffingskortingen.
Het sociale zekerheidsstelsel werkt via uitkeringen, toeslagen, subsidies en persoonsgebonden overdrachten.
Bij een vraag over de Lorenzcurve kijk je naar het besteedbaar inkomen per groep.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je uitleggen welke van de twee beleidsopties tot denivellering leidt.
- 1
Optie 2 verlaagt de uitkeringen, inclusief de AOW.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat elke belastingverhoging nivelleert, terwijl het effect per inkomensgroep verschilt.
Bij een bezuiniging op uitkeringen denken leerlingen vaak aan het overheidsbudget, maar reken liever na wat er met het besteedbaar inkomen van de groep gebeurt.
Snel checken
De overheid verhoogt de huurtoeslag voor lage inkomens. Wat gebeurt er met de Lorenzcurve?
Welke maatregel leidt tot nivellering van de inkomens?