Arbeidsmarkt en werkloosheid: oorzaken van werkloosheid
Werkloosheid heeft niet altijd dezelfde oorzaak. Voor het examen moet je kunnen uitleggen welke oorzaak er speelt en hoe die tot minder werk leidt.
Niet iedere werkloze heeft om dezelfde reden geen baan. Economen zoeken daarom naar de oorzaak.
Een eerste oorzaak zijn fricties op de arbeidsmarkt. Vraag en aanbod sluiten dan niet goed op elkaar aan. Dat kan komen door een mismatch in opleiding, kwaliteiten of regio. Een vacature in Utrecht past niet bij een werkloze in Groningen die er niet heen wil of kan verhuizen.
Een tweede oorzaak is te weinig vraag naar producten. Verkopen bedrijven minder, dan hebben ze minder arbeid nodig. Dat kan de binnenlandse vraag zijn, maar ook de exportvraag.
Een derde oorzaak zijn de loonkosten. Een CAO, een hoog minimumloon of bepaalde voorwaarden maken arbeid duur. Werkgevers nemen dan minder mensen aan. Ook de hoogte en de voorwaarden van sociale uitkeringen kunnen hierbij een rol spelen.
Tot slot kunnen vrijhandel, nieuwe technologie en outsourcing banen kosten. Werk verhuist naar het buitenland of wordt vervangen door machines.
Onthoud
Frictiewerkloosheid ontstaat doordat vraag en aanbod op de arbeidsmarkt tijdelijk niet op elkaar aansluiten.
Een mismatch gaat over opleiding, kwaliteiten of regio.
Te weinig vraag naar producten betekent minder productie en minder vraag naar arbeid, zowel binnenlands als via export.
Hoge loonkosten door een CAO, het minimumloon of sociale voorwaarden maken arbeid duurder voor werkgevers.
Vrijhandel, nieuwe technologie en outsourcing kunnen banen verplaatsen of vervangen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag leg je uit waarom lagere reële lonen tot meer werkloosheid leiden. Gebruik alleen de gegevens uit de vraag.
- 1
Lagere reële lonen betekenen dat huishoudens minder kunnen kopen.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen schrijven alleen dat er minder werk is. Schrijf de hele keten op, van minder koopkracht tot minder vraag naar arbeid.
Frictiewerkloosheid wordt vaak verward met te weinig vraag naar producten. Bij frictie is er wel vraag naar arbeid, maar past het werk niet bij de zoeker.
Een hoog minimumloon wordt vaak als enige oorzaak genoemd. Leg uit dat het via hogere loonkosten voor werkgevers werkt en noem de andere oorzaken ook.
Snel checken
Welke situatie is een voorbeeld van frictiewerkloosheid?
Een nieuwe CAO maakt arbeid voor werkgevers duurder. Wat is het gevolg voor de vraag naar arbeid?