Begrotingsbeleid en de economie
Met begrotingsbeleid bepaalt de overheid hoeveel ze uitgeeft en hoeveel belasting ze heft. Dat beïnvloedt inflatie, werkloosheid, werkgelegenheid en inkomens, en daar wordt in het centraal examen naar gevraagd.
Begrotingsbeleid gaat over de uitgaven en inkomsten van de overheid. Samen bepalen die keuzes of er een tekort of een overschot ontstaat.
Er zijn twee hoofdrichtingen. Bij expansief beleid verhoogt de overheid de uitgaven of verlaagt ze de belastingen. Huishoudens en bedrijven krijgen dan meer te besteden. De totale vraag stijgt, en dat werkt door in productie en werkgelegenheid.
Bij restrictief beleid remt de overheid juist af. Ze verlaagt de uitgaven of verhoogt de belastingen. Daardoor daalt de vraag. Dit past vooral bij een hoogconjunctuur, wanneer de prijzen snel stijgen.
Wat doet dit met de vier grootheden uit de syllabus?
- Inflatie of deflatie: meer vraag duwt prijzen omhoog, minder vraag drukt ze omlaag.
- Werkloosheid en werkgelegenheid: meer vraag levert meer banen op en minder werkloosheid.
- Inkomens: via lonen, uitkeringen en belastingen verandert de koopkracht.
Het effect hangt af van de conjunctuur. Dezelfde maatregel werkt in een laagconjunctuur anders dan in een hoogconjunctuur.
Onthoud
Expansief beleid betekent meer uitgeven of minder belasting heffen, en dat vergroot de vraag.
Restrictief beleid betekent minder uitgeven of meer belasting heffen, en dat verkleint de vraag.
Meer vraag verhoogt doorgaans de werkgelegenheid en verlaagt de werkloosheid.
Het effect van begrotingsbeleid op de inflatie hangt af van de conjunctuur.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Bereken met hoeveel procentpunt het CPI van 2017 verandert als het CBS krimpflatie wel meeneemt. De weging van elk product in het mandje telt samen op tot 100.
- 1
Vermenigvuldig het indexcijfer van elk product met de bijbehorende weging, zoals 102,1 keer 12 en 102,5 keer 3.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen verwarren expansief en restrictief beleid. Kijk eerst of de overheid de vraag wil aanjagen of afremmen.
Leerlingen gebruiken dezelfde maatregel voor elke conjunctuur. Bepaal eerst of de economie in een hoog- of laagconjunctuur zit.
Snel checken
In een laagconjunctuur wil de overheid de werkloosheid verminderen. Welk begrotingsbeleid past daar het best bij?
Wat is het gevolg van restrictief begrotingsbeleid in een hoogconjunctuur voor de inflatie?