Externe effecten en maatschappelijke kosten
Bij elke keuze van een bedrijf of consument horen gevolgen voor anderen. In het examen kom je dit tegen bij milieu, werkgelegenheid en ontwikkelingslanden.
Een keuze heeft vaak gevolgen die niet bij de koper of verkoper terechtkomen. Die gevolgen noemen we externe effecten.
Een positief extern effect is een voordeel voor anderen. Een negatief extern effect is een nadeel voor anderen. Denk aan de uitstoot van vrachtwagens. De omwonenden hebben daar last van, maar de transportbedrijven betalen dat niet.
Negatieve externe effecten raken vaak het milieu, de gezondheid van mensen en de werkgelegenheid. Ze kunnen ook in andere landen optreden, bijvoorbeeld bij kinderarbeid in ontwikkelingslanden.
De kosten die de samenleving draagt, maar die niet in de prijs zitten, heten maatschappelijke kosten. Ze worden betaald via belastingen en andere kosten voor de samenleving. Het bedrijf rekent ze meestal niet door in de kostprijs.
In een bronnentekst staat vaak welk effect het is. Zo zie je of het om een voordeel of een nadeel gaat, en wie de kosten draagt.
Onthoud
Een extern effect treft mensen die niet bij de keuze betrokken zijn.
Een negatief extern effect is een nadeel, zoals vervuiling of geluidsoverlast.
Een positief extern effect is een voordeel voor anderen, zoals een mooi bedrijventerrein.
Maatschappelijke kosten zitten niet in de kostprijs en worden door de samenleving betaald.
Externe effecten kunnen gevolgen hebben voor milieu, werkgelegenheid en gezondheid.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij de verbreding van de snelweg A58 vul je drie lege plekken in. Het gaat om het effect voor het milieu, de soort kosten en of die kosten in de kostprijs zitten.
- 1
Bij het eerste gat gaat het om het milieu. Een bredere snelweg zorgt voor meer uitstoot en geluidsoverlast.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen zien externe effecten alleen als nadeel. Let ook op positieve externe effecten, zoals een voordeel voor de buurt.
Bij maatschappelijke kosten denken leerlingen aan de kosten van het bedrijf zelf. Kijk beter wie de kosten uiteindelijk betaalt.
Snel checken
Een fabriek loost afvalwater in een rivier. Omwonenden krijgen daardoor last van stank. Welk begrip past hierbij?
Welke kosten worden door de samenleving betaald, via belastingen, en zitten niet in de prijs van het product?