Het onderscheid en de samenhang tussen totale, gemiddelde totale (GTK) en marginale kosten (MK).

Sinds 2018 1× de hoofdzaak van een examenvraag, voor het laatst in 2026.

Totale, gemiddelde en marginale kosten

Elk bedrijf maakt kosten om te produceren. In deze les zie je het verschil tussen totale, gemiddelde totale en marginale kosten, en hoe ze samenhangen.

Totale kosten (TK) zijn alle kosten die een bedrijf in een periode maakt. Ze bestaan uit vaste kosten, die niet meebewegen met de productie, en variabele kosten, die wel meebewegen.

Gemiddelde totale kosten (GTK) zijn de totale kosten per eenheid. Ze worden berekend door TK te delen door het aantal eenheden. Bij deze casus gaat het om de kosten per vervuilingseenheid (VE).

Marginale kosten (MK) zijn de extra kosten van één eenheid meer. Ze zijn gelijk aan de verandering van TK, gedeeld door de verandering van het aantal eenheden.

Met de kostenfunctie TK = 25VE + 300.000 wordt het verschil duidelijk. De vaste kosten zijn 300.000 euro. Elke extra VE kost 25 euro, dus de MK is 25 euro. Die 25 euro blijft gelijk, hoeveel VE er ook verwerkt wordt. De GTK daalt wel bij elke extra VE, omdat de vaste kosten over meer VE worden verdeeld.

Daarom hangen MK en GTK met elkaar samen. Ligt de MK onder de GTK, dan daalt de GTK. Ligt de MK boven de GTK, dan stijgt de GTK. Zijn ze gelijk, dan blijft de GTK gelijk.

Bij de examenvraag reken je eerst het totaal aantal VE uit. Daarna deel je de totale kosten door dat totaal. Dat geeft de GTK per VE. Vergelijk die met de heffing van 70 euro per VE. Het verschil is de minimale korting.

Onthoud

  • Totale kosten (TK) zijn alle kosten samen in een periode.

  • De GTK is de TK gedeeld door het aantal eenheden.

  • De marginale kosten (MK) zijn de extra kosten van één eenheid meer.

  • Ligt de MK onder de GTK, dan daalt de GTK.

  • Bij een lineaire kostenfunctie blijven de MK gelijk, terwijl de GTK verandert.

Voorbeeld uit een echt examen

ex1

Gevraagd is de minimale korting per VE op de heffing van 70 euro. Met die korting blijft het voor de G4 goedkoper om via de gezamenlijke installatie te zuiveren.

  1. 1

    Het totaal aantal VE per bedrijf is het aantal liters maal de VE per liter. Bedrijf A geeft 60.000 × 0,023 = 1.380 VE.

Veelgemaakte fouten

  • Wie de totale kosten van 530.500 euro direct als kosten per VE gebruikt, maakt een fout. Deel die eerst door het totaal aantal VE, 9.220.

  • Marginale kosten en gemiddelde kosten worden vaak met elkaar verward. Reken de MK uit als verandering van TK door verandering van het aantal eenheden.

  • Vaste kosten worden bij de GTK vaak vergeten. Ze tellen mee in de TK en dus ook in de GTK, ook als ze niet veranderen.

Snel checken

Een bedrijf heeft de totale kosten TK = 4.000 + 12Q. Hoe hoog zijn de marginale kosten bij Q = 100?

In een situatie waarin de marginale kosten lager zijn dan de gemiddelde totale kosten, wat gebeurt er dan met de GTK bij een extra eenheid?