Examenstof Economie vwo
De onderwerpen uit de syllabus voor het centraal examen, met hoe vaak elk onderwerp sinds 2018 de hoofdzaak van een examenvraag was. Open een onderwerp voor uitleg en oefenvragen.
D1Vraag en Aanbod
107 vragen · 21%- D1.1Betalingsbereidheid als de maximale prijs die een vrager bereid is te betalen voor één eenheid van een goed.3× · laatst 2022
- D1.2De individuele vraaglijn die het verband weergeeft tussen de gevraagde hoeveelheid van één vrager bij uiteenlopende prijzen.5× · laatst 2024
- D1.3Het verband tussen de individuele vraaglijn en de collectieve vraaglijn.nog niet gevraagd
- D1.4aHet verband tussen de betalingsbereidheid van alle vragers en het verloop van de collectieve vraaglijn. (1)nog niet gevraagd
- D1.4bParallelle verschuiving van de collectieve vraaglijn als gevolg van verandering van het inkomen, de behoeften, prijzen van andere goederen en het aantal vragers. (1)8× · laatst 2026
- D1.5Prijselasticiteit (alleen segmentelasticiteit) als een maat voor de relatieve verandering van de gevraagde hoeveelheid als gevolg van een relatieve prijsverandering.15× · laatst 2026
- D1.6Het onderscheid tussen een prijselastische- en een prijsinelastische vraag.4× · laatst 2026
- D1.7Inkomenselasticiteit (alleen segmentelasticiteit) als een maat voor de relatieve verandering van de gevraagde hoeveelheid als gevolg van een relatieve inkomensverandering. (2)1× · laatst 2023
- D1.8Het onderscheid tussen inferieure, normale en luxe goederen, in relatie met de waarde van de inkomenselasticiteit.nog niet gevraagd
- D1.9Substitueerbaarheid en complementariteit van goederen, in relatie tot de vraag naar een (ander) goed; kruislingse elasticiteit.4× · laatst 2024
- D1.10De individuele aanbodlijn die het verband weergeeft tussen de aangeboden hoeveelheid van één aanbieder bij uiteenlopende prijzen.nog niet gevraagd
- D1.11Het verband tussen de individuele aanbodlijn en de collectieve aanbodlijn. (1)nog niet gevraagd
- D1.12De verschuiving van de collectieve aanbodlijn als gevolg van een verandering van de prijzen van productiefactoren, technische ontwikkeling en aantal aanbieders.(1)5× · laatst 2026
- D1.13De verschuiving van de collectieve aanbodlijn als gevolg van heffingen of subsidies.nog niet gevraagd
- D1.14De samenhang tussen prijs (p of GO), afzet (q of Q) en totale opbrengst (omzet, TO).15× · laatst 2026
- D1.15De betekenis van de prijselasticiteit van de vraag voor de verandering van de totale opbrengst (omzet) bij prijsveranderingen.nog niet gevraagd
- D1.16De onderverdeling van totale kosten (TK) in vaste/constante kosten (TCK) en variabele kosten (TVK).16× · laatst 2026
- D1.17Het onderscheid en de samenhang tussen totale, gemiddelde totale (GTK) en marginale kosten (MK).1× · laatst 2026
- D1.18Het verband tussen de individuele aanbodlijn en het verloop van de marginale kosten(lijn) bij hoeveelheidsaanpassing.1× · laatst 2026
- D1.19De invloed van het verloop van opbrengst en kosten voor de omvang van de winst, zowel gemiddeld als totaal.6× · laatst 2026
- D1.20De bepaling van de break-even-afzet bij een gelijkheid van totale / gemiddeld totale kosten en totale / gemiddeld totale opbrengsten2× · laatst 2026
- D1.21De invloed van marginale opbrengsten en marginale kosten op de (maximale) winst.3× · laatst 2026
- D1.22De betekenis van de markt als coördinatiemechanisme van vraag en aanbod.nog niet gevraagd
- D1.23Marktevenwicht als zijnde de gelijkheid van de gevraagde en aangeboden hoeveelheid bij de evenwichtsprijs.14× · laatst 2026
- D1.24De invloed van veranderingen in vraag en aanbod op de evenwichtsprijs, de evenwichtshoeveelheid en de totale evenwichtsopbrengst (omzet).4× · laatst 2026
D2Marktstructuur
31 vragen · 6%- D2.1Het onderscheid tussen de marktvormen op basis van het aantal marktpartijen, heterogeniteit van de goederen en toetredingsmogelijkheden (1) I Volledige mededinging/ volkomen concurrentie: veel aanbieders, een homogeen goed en vrije toetreding. Marktvormen waarbij sprake is van onvolkomen concurrentie kennen beperkte toetredingsmogelijkheden: II Monopolistische concurrentie: veel aanbieders en heterogene goederen. III Oligopolie: weinig aanbieders en een homogeen goed of heterogene goederen. IV Monopolie: één aanbieder.16× · laatst 2026
- D2.2Het bepalen van de prijs en afzet die bij volkomen concurrentie, monopolistische concurrentie, oligopolie of monopolie maximale totale winst opleveren.11× · laatst 2026
- D2.3De mogelijkheden voor en gevolgen van prijsdiscriminatie voor de prijzen, afzet en winst bij monopolie.4× · laatst 2026
D3Doelmatigheid en economische politiek
19 vragen · 4%- D3.1Consumentensurplus als het verschil tussen de marktprijs en de betalingsbereidheid van vragers die bereid zijn meer te betalen dan die marktprijs.2× · laatst 2022
- D3.2Producentensurplus als het verschil tussen de marktprijs en de prijs waartegen alle producenten bereid zijn aan te bieden.2× · laatst 2026
- D3.3Het totale surplus als de optelsom van het consumentensurplus en het producentensurplus.3× · laatst 2026
- D3.4De omvang van het totale surplus als maatstaf voor de economische doelmatigheid van de economische uitkomst.1× · laatst 2025
- D3.5Bij een maximaal totaal surplus (som van consumenten- en producentensurplus) is de uitkomst Pareto efficiënt.1× · laatst 2025
- D3.6De invloed van marktmacht op de omvang van het totale surplus en het verloren surplus/Harberger-driehoek (dead weight loss).2× · laatst 2026
- D3.7De invloed van marktmacht op de verdeling van het totale surplus tussen aanbieders en vragers.nog niet gevraagd
- D3.8De manier waarop een monopolist via prijsdiscriminatie een deel van het consumentensurplus kan afromen.nog niet gevraagd
- D3.9De invloed van overheidsingrijpen via heffingen of subsidies op het marktresultaat en daardoor op de omvang en de verdeling van het totale surplus.6× · laatst 2026
- D3.10De invloed van prijsregulering door middel van minimumprijzen of maximumprijzen op het marktresultaat en daardoor op de omvang en verdeling van het totale surplus.1× · laatst 2026
- D3.11Effecten van octrooien/patenten op marktgedrag en marktresultaat.1× · laatst 2026
E1Intertemporele ruil
41 vragen · 8%- E1.1De intertemporele ruil waarbij niet in de tijd samenvallende rendementen vergele-ken worden: afweging tussen individuele prijs van tijd en marktprijs van tijd.6× · laatst 2025
- E1.2Lenen en sparen door deelnemers aan intertemporele ruil als schuiven met koopkracht / bestedingen in de tijd.5× · laatst 2025
- E1.3De keuze om al dan niet vermogen te vragen of aan te bieden met daarbij argumenten als tijdsvoorkeur en risico-aversie.6× · laatst 2026
- E1.4Rente als beloning voor het uitstellen van consumptie (sparen) en het dragen van risico (lenen) en als compensatie voor inflatie;13× · laatst 2026
- E1.5Financiële sector en financieel risico4× · laatst 2026
- E1.6Het onderscheid en de samenhang tussen nominale en reële grootheden.nog niet gevraagd
- E1.7Het belang van investeringen bij de vorming van publiek kapitaal zoals infrastructuur, of privaat kapitaal zoals menselijk kapitaal of kapitaalgoederen van bedrijven.3× · laatst 2026
- E1.8Het verschil tussen voorraad- en stroomgrootheden en hun onderlinge verband.2× · laatst 2026
- E1.9Intertemporele ruil door de overheid vergelijken met een dergelijke ruil in de private sector gelet op de staatsschuld en de bijzondere positie van het overheidstekort als uitgestelde belastingheffing.2× · laatst 2026
- E1.10Belastingspreiding in de tijd als methode om welvaartsverliezen als gevolg van belastingheffing te spreiden in de tijd.nog niet gevraagd
E2Registratie intertemporele ruil
16 vragen · 3%- E2.1De levensloop binnen gezinshuishoudingen en de rol van de overheid met daarbij: - welvaartsvaste- of waardevaste pensioenen / inkomens Omwille van de eenduidigheid worden consumptiehuishoudingen respectievelijk productiehuishoudingen in de specifieke eindtermen aangeduid met de benamingen ‘gezinshoudingen’ respectievelijk ‘bedrijfshuishoudingen’. (Het hedendaags gezin kan samengesteld zijn uit vader, moeder en kinderen, maar een andere samenstelling is ook mogelijk). - het omslagstelsel en het kapitaaldekkingsstelsel als het gaat om de financiering van het pensioen / inkomen - intergenerationele ruil10× · laatst 2025
- E2.2De vermogenspositie van de overheid met daarbij:6× · laatst 2026
F1Speltheorie
21 vragen · 4%- F1.1Het belang van voldoende en van gelijke informatie voor de spelers.nog niet gevraagd
- F1.2De weergave van het spel in een pay-off matrix of een spelboom (beslisboom).4× · laatst 2026
- F1.3Het onderscheid tussen een simultaan, een sequentieel spel en een herhaald (simultaan) spel.2× · laatst 2026
- F1.4Het optreden van een Nash-evenwicht.8× · laatst 2026
- F1.5Het optreden van een gevangenendilemma waarin sprake is van een dominante strategie voor de spelers met daarbij het suboptimale Nash evenwicht.5× · laatst 2026
- F1.6Een spelsituatie waarbij niet altijd een dominante strategie aanwezig is.nog niet gevraagd
- F1.7Zelfbinding als alternatief voor de eigen dominante strategie indien zelfbinding een lagere pay-off oplevert en het effect hiervan op de keuze die één of meerdere spelers gedurende het verdere verloop van het spel maken.1× · laatst 2025
- F1.8De invloed van sociale normen op de pay-offs in de matrix en het effect hiervan op de keuze die één of meerdere spelers gedurende het verdere verloop van het spel maken.1× · laatst 2026
- F1.9Het effect van de reputatie die de spelers gedurende het spel hebben opgebouwd op de pay-offs in de matrix gedurende een tijdsperiode en het effect hiervan op de keuze (s) die één of meerdere spelers gedurende het verloop van het spel maken.nog niet gevraagd
- F1.10De invloed van het herhalen van een simultaan spel op de mogelijke evenwichten.nog niet gevraagd
- F1.11De invloed van zelfbinding op de geloofwaardigheid van een dreiging, bijvoorbeeld de dreiging van een prijzenoorlog bij toetreding.nog niet gevraagd
- F1.12De afruil tussen binding en flexibiliteit bij langdurige relaties, bijvoorbeeld arbeidsrelaties, kartelafspraken en internationale handel.nog niet gevraagd
F2Suboptimale situaties
27 vragen · 5%- F2.1Het optreden van een berovingsprobleem indien er sprake is van verzonken kosten: kosten die al gemaakt zijn en niet kunnen worden teruggedraaid vanwege het specifieke karakter van de investering.8× · laatst 2025
- F2.2Het optreden van een tegenstelling tussen individueel en collectief belang bij collectieve goederen.3× · laatst 2026
- F2.3Het optreden van meeliftersgedrag indien er sprake is van een dominante strategie van niet bijdragen aan een collectief goed.nog niet gevraagd
- F2.4Het optreden en internaliseren van positieve of negatieve externe effecten.16× · laatst 2026
G1Risico
4 vragen · 1%G2Asymmetrische informatie
5 vragen · 1%G3Asymmetrische informatie in bedrijf
11 vragen · 2%- G3.1De keuze die een ondernemer maakt bij het verkrijgen van vermogen en de functie van onderpand bij het verkrijgen van krediet.nog niet gevraagd
- G3.2Principaal-agentrelaties, het risico op averechtse selectie en moral hazard. Te denken valt aan:11× · laatst 2026
- G3.3Het hanteren van contracten in een principaal-agentrelatie en het inzetten van prikkels.nog niet gevraagd
- G3.4De rol van toezichthouders op financiële en op andere markten Moral Hazard wordt in deze syllabus cursief genoteerd, omdat het hier om een Engelse term gaat.nog niet gevraagd
G4Risico verzekeren
27 vragen · 5%- G4.1De betekenis van risicoaversie met betrekking tot het afsluiten van een verzekering.nog niet gevraagd
- G4.2De afweging tussen kosten en risico bij verzekeren door beide transactiepartijen.5× · laatst 2026
- G4.3Het effect dat (verplichte)solidariteit kan hebben op risicomanagement van verzekerden.2× · laatst 2025
- G4.4Averechtse selectie en middelen om dit te beperken: het verplicht voorschrijven van een verzekering; het instellen van een collectieve verzekering11× · laatst 2026
- G4.5Moral hazard en middelen om dit te beperken: bijvoorbeeld eigen risico, bonus-malussysteem.9× · laatst 2026
G5Beleggen
5 vragen · 1%H1Macro-economische kringloop
25 vragen · 5%H2Structurele groei
14 vragen · 3%- H2.1Op lange termijn wordt de economische groei bepaald door de groei van de productiefactoren en technologie (het aanbod) in de economie.3× · laatst 2025
- H2.2De productiefunctie: Y = Af(K, L)3× · laatst 2026
- H2.3Factoren die de totale factorproductiviteit bepalen De totale factorproductiviteit stijgt (A hoger) door innovatie (proces- en product-), R&D, learning-by-doing, onderwijs, onderzoek, handel, betere instituties, betere infrastructuur, beter milieu, gunstige geografische ligging politieke stabiliteit;8× · laatst 2026
- H2.4Structureel of groeibevorderend beleid: beleid dat A, K, of L verhoogt.nog niet gevraagd
H3Inkomen, welvaart en welzijn
3 vragen · 1%- H3.1Welvaart van een huishoudennog niet gevraagd
- H3.2Maatschappelijke welvaartnog niet gevraagd
- H3.3Maximale maatschappelijke welvaart is niet gelijk aan Pareto-optimum: maatschappelijke welvaart neemt toe als de maatschappelijke winst van de een groter is dan het maatschappelijke verlies van de ander.nog niet gevraagd
- H3.4Welzijn gaat over de behoeftebevrediging ontleend aan schaarse en niet-schaarse goederen en brede welvaart alleen over de behoeftebevrediging ontleend aan schaarse goederen.nog niet gevraagd
- H3.5Groen bbp per hoofd: groen bbp = bbp minus geschatte (monetaire) waarde van schade aan milieu plus geschatte (monetaire) waarde van verbetering aan milieu.3× · laatst 2026
H4Ongelijkheid en herverdeling
31 vragen · 6%- H4.1Gini-coëfficiënt en percentielenratio als maatstaven voor inkomensongelijkheid.4× · laatst 2023
- H4.2Maatstaven voor inkomen kunnen verschillen:4× · laatst 2026
- H4.3Ongelijkheid van vermogen1× · laatst 2023
- H4.4Nivelleren en denivelleren: met beleid verkleinen of vergroten van de relatieve inkomensverschillen tussen huishoudens.5× · laatst 2026
- H4.5Er kan een afruil zijn tussen doelmatigheid en rechtvaardigheid als herverdeling van inkomen en vermogen leidt tot minder prikkels voor economische activiteiten, bijvoorbeeld om te werken (uren, participatie, uittreding), te sparen, te scholen, te ondernemen, en tot meer prikkels om te migreren of belasting te ontwijken. Deze afruil hoeft niet op te treden als herverdeling niet leidt tot minder sterke prikkels voor economische activiteiten (via bijvoorbeeld onderwijs, kinderopvang, sociale zekerheid).2× · laatst 2025
- H4.6Belasting14× · laatst 2026
- H4.7Uitkeringen en toeslagen als instrumenten voor herverdeling en verzekering.1× · laatst 2022
H5Arbeidsmarkt en werkloosheid
16 vragen · 3%I1Conjunctuur
17 vragen · 3%I2Begrotingsbeleid
61 vragen · 12%- I2.1Anticyclisch / procyclisch begrotingsbeleid: stimulerend / verkrappend begrotingsbeleid (hogere uitgaven of lagere belastingen) bij laagconjunctuur en verkrappend / stimulerend begrotingsbeleid bij hoogconjunctuur7× · laatst 2026
- I2.2Automatische stabilisatoren bij hoogconjunctuur en laagconjunctuur: sociale uitkeringen en belastingen3× · laatst 2024
- I2.3Inverdieneffecten bij het begrotingsbeleid zijn de hogere belastinginkomsten en lagere uitgaven aan uitkeringen doordat economie wordt gestimuleerd. Omgekeerde geldt bij uitverdieneffecten I.3 Monetair beleid en de centrale bank2× · laatst 2024
- I2.3.1De Europese Centrale Bank (ECB) voert monetair beleid en houdt financieel toezicht.nog niet gevraagd
- I2.3.2De geldhoeveelheid: geld in handen van publiek in omloop2× · laatst 2022
- I2.3.3Doelstelling monetair beleid centrale banknog niet gevraagd
- I2.3.4Geldscheppingnog niet gevraagd
- I2.3.5Monetair beleid (rentebeleid)13× · laatst 2026
- I2.3.6Effectieve ondergrens nominale rente2× · laatst 2026
- I2.3.7Banken en financieel toezichtnog niet gevraagd
- I2.3.8Rente, wisselkoersen en kapitaalverkeer31× · laatst 2026
- I2.3.9EMU1× · laatst 2026