Prijsregulering: minimumprijs en maximumprijs
Een overheid kan de prijs van een product vastzetten met een minimum- of maximumprijs. Dat verandert de verhandelde hoeveelheid en de verdeling van het surplus, en dat komt vaak in het examen terug.
Wat doet prijsregulering?
Bij een vrije markt bepalen vraag en aanbod samen de evenwichtsprijs. Bij die prijs is de vraag gelijk aan het aanbod. De overheid kan daarop ingrijpen met een prijsgrens.
Een maximumprijs is een bovengrens. Verkopers mogen niet duurder vragen. Ligt die grens onder de evenwichtsprijs, dan willen kopers meer kopen dan aanbieders leveren. Er ontstaat schaarste. Verhandeld wordt dan de kleinste van vraag en aanbod bij die prijs.
Een minimumprijs is een ondergrens. Ligt die boven de evenwichtsprijs, dan willen aanbieders meer leveren dan kopers afnemen. Er ontstaat een overschot. Ook dan wordt minder verhandeld dan bij het evenwicht.
Effect op surplus
Het totale surplus is het consumentensurplus plus het producentensurplus. Bij het evenwicht is dat totaal het grootst. Bij een binding prijsgrens wordt minder verhandeld. Het surplus dat daardoor verloren gaat heet welvaartsverlies of deadweight loss. Het surplus verschuift ook tussen kopers en verkopers. Kijk dus altijd naar beide groepen en naar het totaal.
Onthoud
Een maximumprijs onder het evenwicht veroorzaakt schaarste.
Een minimumprijs boven het evenwicht veroorzaakt een overschot.
Bij een binding prijsgrens wordt minder verhandeld dan bij het evenwicht.
Het totale surplus daalt door het welvaartsverlies.
Het surplus verschuift tussen kopers en verkopers.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Een fictieve markt heeft vraag Qd = 100 - 2P en aanbod Qs = 4P - 20. Q is in duizend stuks en P in euro per stuk. De overheid stelt een maximumprijs van € 15. Bereken het consumentensurplus, het producentensurplus en het totale surplus.
- 1
Zonder regulering geldt 100 - 2P = 4P - 20, dus P = 20 en Q = 60. Dat is het evenwicht.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen rekenen met de vraag in plaats van de verhandelde hoeveelheid. Reken bij surplus altijd met de hoeveelheid die werkelijk verhandeld wordt.
Schaarste en overschot worden door elkaar gehaald. Bij een maximumprijs ontstaat schaarste en bij een minimumprijs een overschot.
Een prijsgrens die boven of onder het evenwicht ligt wordt niet gecontroleerd. Vergelijk eerst de grens met de evenwichtsprijs, want daar hangt het effect van af.
Snel checken
Een overheid stelt een maximumprijs in die onder de evenwichtsprijs ligt. Wat gebeurt er met de verhandelde hoeveelheid?
Een overheid stelt een minimumprijs in die boven de evenwichtsprijs ligt. Wat geldt dan altijd?