Doelmatigheid en het totale surplus
Een economie werkt doelmatig als er zo veel mogelijk waarde ontstaat uit de beschikbare middelen. Het totale surplus is de maatstaf die laat zien hoeveel waarde er in een markt ontstaat.
Economische doelmatigheid betekent dat middelen zo goed mogelijk worden gebruikt. Een maatstaf daarvoor is de omvang van het totale surplus.
Het totale surplus is de som van het consumentensurplus en het producentensurplus. Het consumentensurplus is het verschil tussen wat een consument maximaal over heeft voor een product en wat hij er werkelijk voor betaalt. Het producentensurplus is het verschil tussen de prijs die een producent ontvangt en de minimale prijs waarvoor hij wil aanbieden.
Hoe groter het totale surplus, hoe doelmatiger de uitkomst. Een extra transactie vergroot het totale surplus als de koper het product meer waard vindt dan wat het de aanbieder kost. Een lagere prijs kan zo'n transactie mogelijk maken.
Let op een verschil. Een prijsdaling die alleen geld van de producent naar de consument verschuift, verandert het totale surplus niet. Dan verandert alleen de verdeling. Bij de vraag naar doelmatigheid kijk je dus naar de omvang van het totale surplus.
In een markt met weinig concurrentie of met weinig informatie komt vaak minder tot stand dan mogelijk is. Dan blijft er surplus onbenut.
Onthoud
Het totale surplus is het consumentensurplus plus het producentensurplus.
Een grotere omvang van het totale surplus betekent een doelmatigere uitkomst.
Een extra transactie telt mee als de koper het product meer waard vindt dan de aanbieder kost.
Een prijsverschil dat alleen geld van producent naar consument verschuift, laat het totale surplus gelijk.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Leg uit hoe vergelijkingssites de doelmatigheid van de zorgverzekeringsmarkt kunnen vergroten. Het gaat om het verband met de premies en met het totale surplus.
- 1
Vergelijkingssites zetten premies en voorwaarden van verschillende zorgverzekeraars naast elkaar.
Veelgemaakte fouten
Doelmatigheid verwarren met een gelijkere verdeling, terwijl je moet kijken of de omvang van het totale surplus groeit.
Denken dat een lagere prijs altijd het totale surplus verhoogt, terwijl je moet nagaan of er extra transacties bijkomen.
Alleen het consumentensurplus meenemen en het producentensurplus vergeten, terwijl het totale surplus uit beide bestaat.
Snel checken
Welke uitspraak over het totale surplus klopt?
Een verzekeraar verlaagt de premie. Daardoor kopen extra jongeren een verzekering. Wat zegt dit over het totale surplus?