Marktmacht, totaal surplus en de Harberger-driehoek
Bij een monopolie verandert de prijs en de afzet, en dat raakt het surplus in de markt. Met de Harberger-driehoek laat je zien hoeveel surplus daardoor verloren gaat.
Bij concurrentie is de prijs gelijk aan de marginale kosten. Dan worden alle abonnementen verkocht die klanten meer waard vinden dan wat ze kosten. Het totale surplus is dan zo groot mogelijk.
Een monopolist kan de prijs verhogen. Hij maximaliseert zijn winst daar waar de opbrengst van de laatste verkochte eenheid gelijk is aan de marginale kosten. Die prijs ligt dan boven de marginale kosten. Daardoor kopen minder klanten een abonnement.
Dat heeft twee gevolgen. Het eerste gevolg gaat over de omvang van het surplus. Klanten die nu niet meer kopen, hadden bij de lagere prijs wel surplus gehad. Dit surplus gaat verloren. Het totale surplus daalt. Dit verloren deel heet de Harberger-driehoek, ook wel dead weight loss.
Het tweede gevolg gaat over de verdeling. Het consumentensurplus daalt, want de prijs is hoger en er zijn minder klanten. Het producentensurplus stijgt door de hogere prijs per abonnement. Tegelijk daalt het door de lagere afzet. Per saldo neemt het producentensurplus toe als deel van het totale surplus.
Let op. De winst van de monopolist is geen verloren surplus. Die winst komt van de consument en blijft in de markt. De Harberger-driehoek is het deel dat helemaal verdwijnt.
Onthoud
Een monopolist verhoogt de prijs en verkoopt daardoor minder.
Het totale surplus daalt, omdat klanten met een waardering boven de kosten niet meer kopen.
Het verloren surplus is de Harberger-driehoek, ook dead weight loss genoemd.
Het consumentensurplus daalt, het producentensurplus verandert van richting door prijs en afzet samen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Gevraagd is om beide effecten van de overgang naar de monopolieprijs op het surplus uit te leggen.
- 1
Met figuur 1 zie je dat de prijs stijgt en dat de afzet daardoor afneemt.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat het totale surplus stijgt omdat de producent meer verdient. Tel consumentensurplus en producentensurplus samen en kijk naar het geheel.
Verwar de Harberger-driehoek niet met de winst van de monopolist. De winst verschuift van consument naar producent, de driehoek gaat verloren.
Kijk bij de verdeling naar beide kanten. Het producentensurplus kan stijgen terwijl het consumentensurplus daalt en het totale surplus kleiner wordt.
Snel checken
Een monopolist verhoogt de prijs boven de marginale kosten. Wat gebeurt er met het totale surplus in de markt?
Wat is de Harberger-driehoek?