Heffingen en subsidies: effect op prijs en surplus
Overheidsingrijpen via een heffing of subsidie verandert de marktprijs en het totale surplus. Bij het examen moet je dit effect kunnen aflezen en berekenen.
Wat een heffing doet
Een heffing is een bedrag dat de overheid per verkocht stuk int. De verkoper moet dit bedrag afdragen. Daardoor kost aanbieden meer, en de aanbodcurve schuift omhoog met het bedrag van de heffing. In figuur 1 zie je de nieuwe lijn naast de oude.
Wie betaalt de heffing
De nieuwe evenwichtsprijs ligt hoger, maar minder hoog dan de heffing zelf. Kopers betalen dus iets meer. Verkopers houden per stuk minder over dan voorheen. Het deel van de heffing dat in de prijs terechtkomt, heet de doorberekening.
Gevolgen voor het surplus
Het totale surplus bestaat uit het consumentensurplus en het producentensurplus. Door de heffing daalt het totale surplus. Een deel van die daling gaat naar de overheid als heffingsopbrengst. Het resterende deel is welvaartsverlies, en dat gaat voor iedereen verloren.
Subsidie werkt andersom
Bij een subsidie betaalt de overheid per verkocht stuk mee. De aanbodcurve schuift dan omlaag. De prijs voor kopers daalt, en producenten ontvangen meer dan de marktprijs. De subsidie kost de overheid geld, en ook hier kan welvaartsverlies ontstaan.
Onthoud
Een heffing verschuift de aanbodcurve omhoog met het bedrag van de heffing.
De doorberekening is de stijging van de evenwichtsprijs gedeeld door de heffing.
Een subsidie verschuift de aanbodcurve omlaag en verlaagt de prijs voor kopers.
Het totale surplus daalt door een heffing, en het verschil met de overheidsopbrengst is welvaartsverlies.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bereken hoeveel procent van de heffing op product A wordt doorberekend in de prijs. Gebruik figuur 1.
- 1
De evenwichtsprijs stijgt van € 18 naar € 20. Dat is een stijging van € 2.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen lezen de heffing af uit de hoogte van de nieuwe prijs, terwijl je de verschuiving van de aanbodlijn moet gebruiken.
Leerlingen denken dat een heffing het surplus alleen voor producenten verlaagt, terwijl ook consumenten en de overheid meetellen.
Leerlingen zien het welvaartsverlies als opbrengst van de overheid, maar het is het deel van het surplus dat verloren gaat.
Snel checken
Op een markt wordt een heffing van € 3 per stuk ingevoerd. De evenwichtsprijs stijgt daardoor met € 1,50. Welk percentage van de heffing wordt doorberekend in de prijs?
Wat is waar over het welvaartsverlies bij een heffing?