Intertemporele ruil bij de overheid
Bij intertemporele ruil verschuif je kosten of bestedingen van het heden naar de toekomst. Bij de overheid gaat dat via het overheidstekort en de staatsschuld, en dat is belangrijk voor het examen.
Bij intertemporele ruil ruilt iemand bestedingen in het heden tegen bestedingen in de toekomst. Dat doe je met lenen en sparen. Wie leent, betaalt rente en lost later af.
De overheid doet dat ook. Als de uitgaven hoger zijn dan de belastingopbrengsten, ontstaat een overheidstekort. Dat tekort wordt gefinancierd met staatsleningen, en zo groeit de staatsschuld.
Het verschil zit in wie de rekening betaalt. Een lener in de private sector betaalt rente en aflossing uit zijn eigen inkomen of uit de opbrengst van wat hij financierde. Bij de overheid betalen rente en aflossing via belastingen vaak mensen die later leven. Daarom spreken we van uitgestelde belastingheffing.
Daarbij vergelijk je de sectoren zo:
- Een huishouden leent vooral voor eigen consumptie of een woning en lost af uit het eigen inkomen.
- Een bedrijf leent voor investeringen en lost af uit de opbrengst daarvan.
- De overheid laat tekorten vaak terugbetalen door toekomstige belastingbetalers.
Een tekort schuift dus lasten van nu naar later. Groeit de schuld zonder dat de lasten worden verdeeld over de tijd, dan wordt de rekening voor de toekomst steeds groter.
Onthoud
Intertemporele ruil betekent bestedingen verschuiven tussen heden en toekomst via lenen of sparen.
Een overheidstekort wordt gefinancierd met staatsleningen, waardoor de staatsschuld groeit.
Rente en aflossing van overheidsschuld worden later betaald, vaak door toekomstige belastingbetalers.
Een bedrijf lost zijn lening af uit de opbrengst van zijn investering, de overheid heeft die directe koppeling niet.
Uitgestelde belastingheffing betekent dat de lasten van nu later via belastingen worden betaald.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Je moet uitleggen waarom klimaatbeleid tot uitgestelde belastingheffing leidt. Het gaat om de gevolgen voor de overheidsuitgaven en de staatsschuld.
- 1
Klimaatbeleid kost geld, dus de overheidsuitgaven stijgen.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen denken dat een overheidstekort gelijk staat aan een hogere belastingopbrengst. Schrijf liever dat een tekort ontstaat wanneer de uitgaven hoger zijn dan de belastingopbrengsten.
Leerlingen vergeten te zeggen wie de rente en aflossing betaalt. Noem daarom altijd de toekomstige generaties of toekomstige belastingbetalers.
Leerlingen vergelijken de overheid met een huishouden zonder verschil. Let erop dat de overheid de aflossing vaak laat betalen door mensen die later leven.
Snel checken
Waarom leidt een overheidstekort tot uitgestelde belastingheffing?
Wat is het belangrijkste verschil tussen een lening van een bedrijf en een overheidsschuld?