Registratie intertemporele ruil: pensioen tussen generaties
Hier leer je hoe pensioen werkt over de levensloop heen en wie het betaalt. Het onderwerp komt vaak terug in examenvragen over waardevaste en welvaartsvaste pensioenen en over omslag- en kapitaaldekking.
Een pensioen moet ergens vandaan komen. Bij het omslagstelsel betalen werkenden nu de uitkeringen van gepensioneerden. Bij het kapitaaldekkingsstelsel spaart iemand zelf een kapitaal op, dat met rendement wordt uitgekeerd.
Een waardevast pensioen stijgt alleen met de inflatie, zodat de koopkracht gelijk blijft. Een welvaartsvast pensioen stijgt met de inflatie én met de reële economische groei. Dan profiteert de gepensioneerde mee van de welvaart van het land.
De levensloop laat zien waarom dit uitmaakt. Mensen werken, betalen premie en ontvangen later een uitkering. Zo ontstaat een intergenerationele ruil: de werkende generatie betaalt voor de gepensioneerden, en verwacht dat de volgende generatie hetzelfde voor haar doet.
De overheid kan een staatspensioen geven, meestal gefinancierd via het omslagstelsel. Een aanvullend pensioen wordt vaak opgebouwd via kapitaaldekking bij een pensioenfonds. Stijgt het staatspensioen, dan hoeft het aanvullend pensioen minder te dekken. De premie voor het aanvullend pensioen kan dan dalen.
Onthoud
Bij een omslagstelsel betalen werkenden nu de uitkeringen van gepensioneerden.
Bij kapitaaldekking bouwt iemand zelf een kapitaal op bij een fonds.
Een waardevast pensioen stijgt alleen mee met de inflatie.
Een welvaartsvast pensioen stijgt mee met inflatie en reële groei.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Waarom kan de premie voor het aanvullend pensioen dalen als de inflatie stijgt? Het staatspensioen is waardevast en het totale pensioen is een vast bedrag van 70 procent van het nominale brutoloon.
- 1
Het staatspensioen is waardevast, dus het stijgt mee met de inflatie.
Veelgemaakte fouten
Verwar waardevast niet met welvaartsvast. Kijk eerst of het pensioen alleen met de prijzen of ook met de welvaart meegroeit.
Denk niet dat werkenden in een omslagstelsel zelf sparen. Hun premies gaan direct naar de huidige gepensioneerden.
Trek niet de conclusie dat een stijging van het staatspensioen de totale pensioenuitgaven van het fonds verhoogt. Let op wat er met het vaste totaal gebeurt.
Snel checken
Bij een omslagstelsel: uit welke bron worden de pensioenuitkeringen van de huidige gepensioneerden betaald?
Een pensioen is waardevast maar niet welvaartsvast. Wat gebeurt er met de koopkracht van de gepensioneerde als de welvaart van het land stijgt?