Speltheorie: simultaan, sequentieel en herhaald spel
Speltheorie beschrijft strategisch gedrag, waarbij de uitkomst voor een partij afhangt van wat de ander doet. Bij het examen moet je herkennen welk type spel er speelt, omdat de analyse dan anders verloopt.
Bij een simultaan spel kiezen partijen tegelijk. Ze kennen de keuze van de ander dus niet op het moment dat ze zelf kiezen. Bij een sequentieel spel kiest één partij eerst. De andere partij ziet die keuze en reageert daarop. Een herhaald simultaan spel bestaat uit meerdere rondes van hetzelfde simultane spel.
Het verschil zit dus in de volgorde van de keuzes en in de informatie die spelers hebben. Wie na de ander kiest, kan de eerste zet meewegen. Daardoor verandert de afweging van de tweede partij.
Bij een herhaald spel houden spelers ook rekening met latere rondes. Samenwerken nu kan in de volgende ronde beloond worden. Vals spelen nu kan later straf opleveren. Daardoor kan samenwerking ontstaan die in een eenmalig simultaan spel minder waarschijnlijk is.
Let op de weergave. Bij een simultaan spel gebruik je vaak een uitbetalingsmatrix, want er is geen zichtbare volgorde. Bij een sequentieel spel laat een spelboom zien wie wanneer kiest.
Onthoud
Bij een simultaan spel kiezen partijen tegelijk zonder de keuze van de ander te kennen.
Bij een sequentieel spel kiest de ene partij eerst en ziet de andere partij die keuze.
Een herhaald simultaan spel bestaat uit meerdere rondes van hetzelfde simultane spel.
In een herhaald spel wegen spelers de gevolgen voor latere rondes mee.
Een spelboom laat de volgorde van keuzes zien, een uitbetalingsmatrix niet.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
De vraag is waarom de economen menen dat het financieringstekort van de VU kan oplopen. Ze zien de protectionistische maatregelen als sequentieel spel.
- 1
De VU kiest eerst een importheffing. Cinai ziet die keuze en reageert daarna. Dat is een sequentieel spel.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen zien elk spel tussen twee partijen als sequentieel. Kijk eerst of de tweede partij de keuze van de eerste al kent.
Herhaling wordt vaak verward met een sequentieel spel. Bij een herhaald spel speelt hetzelfde simultane spel steeds opnieuw, binnen elke ronde kiezen partijen tegelijk.
Samenwerking in een herhaald spel wordt vaak als vanzelfsprekend gezien. Benoem altijd welke prikkel, zoals straf of beloning in latere rondes, de samenwerking verklaart.
Snel checken
Welke beschrijving past bij een sequentieel spel?
Waarom kan samenwerking in een herhaald spel eerder ontstaan dan in een eenmalig simultaan spel?