Sociale normen en pay-offs in de speltheorie
In de speltheorie hangt de keuze van een speler af van wat de ander doet. Sociale normen kunnen de pay-offs in de matrix veranderen en zo de keuze van de spelers beïnvloeden.
Bij speltheorie kiest elke speler een strategie. De uitkomst hangt af van de keuze van de ander. Die uitkomsten zet je in een pay-offmatrix.
Een sociale norm verandert de pay-offs. Denk aan fatsoen, eerlijkheid of reputatie. Wie een norm breekt, krijgt te maken met een sociale sanctie. Die sanctie is een extra kost in de matrix. Daardoor kan de beste keuze van een speler veranderen.
Bij elke speler stel je de vraag: wat is het beste als de ander dit kiest? Het antwoord is de beste reactie. Als beide spelers hun beste reactie kiezen, ontstaat een Nash-evenwicht. Daarin wil niemand alleen van keuze veranderen.
- Een dominante strategie is de beste keuze, wat de ander ook doet.
- Een sociale norm kan de pay-off van een afwijkende keuze verlagen.
- Door een norm kan het Nash-evenwicht naar een andere uitkomst verschuiven.
Onthoud
Een pay-offmatrix laat per combinatie van keuzes zien wat elke speler krijgt.
Een sociale sanctie verlaagt de pay-off van wie de norm breekt.
De beste reactie bepaal je per keuze van de ander.
Een Nash-evenwicht ontstaat als geen speler alleen nog van keuze wil veranderen.
Met een norm kan een dominante strategie van keuze veranderen.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Twee bedrijven, A en B, kiezen elk een hoge of lage prijs. De pay-offs zijn in € 1000 per maand. Een norm tegen onderbieden levert een sanctie van 4 op voor wie de lage prijs kiest.
- 1
Zonder norm levert de lage prijs voor A meer op. Bij hoog van B is laag 8 tegen hoog 6. Bij laag van B is laag 3 tegen hoog 1.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen zoeken de hoogste uitkomst in de hele matrix, maar het gaat om de beste reactie per keuze van de ander.
Een norm wordt vaak vergeten, terwijl de sanctie juist bij de pay-off van de afwijkende speler moet worden verrekend.
Een Nash-evenwicht hoeft niet de beste uitkomst voor beide spelers te zijn, dus controleer dat apart met de pay-offs.
Snel checken
Een pay-offmatrix heeft voor twee bedrijven zonder norm deze uitkomsten: (hoog, hoog) levert (6, 6) op, (laag, laag) levert (3, 3) op, en bij ongelijke keuzes is het (1, 8) of (8, 1). Wat is het Nash-evenwicht?
Bedrijf A kiest hoog. Bedrijf B kiest hoog. Een norm geeft een sanctie van 4 als A laag kiest. Welke keuze is het beste voor A?