Suboptimale situaties: het berovingsprobleem en verzonken kosten
Hier leer je wanneer een investering verzonken kosten geeft en hoe dat tot een berovingsprobleem kan leiden. Dat onderwerp komt terug in vragen over arbeidsmarkt en investeringen.
Sommige investeringen kun je niet meer terugdraaien. Het geld is dan weg, ook als je de investering stopt. Zulke kosten heten verzonken kosten. Een bedrijf dat een machine koopt die alleen in dit bedrijf werkt, heeft verzonken kosten. Wordt de machine later niet meer gebruikt, dan is die waarde verloren.
Het berovingsprobleem ontstaat wanneer de ene partij zo'n specifieke investering doet. De andere partij kan daar later van profiteren. De partij die al heeft geïnvesteerd zit dan vast. De andere partij kan de voorwaarden daarna in haar voordeel veranderen.
Daarom investeert een partij die dit risico ziet minder. Dat kan ook gebeuren als de investering voor beide partijen gunstig zou zijn. Er wordt dan minder geïnvesteerd dan het beste zou zijn. Dat is een suboptimale situatie.
Bij arbeidsrelaties werkt het zo. Een werkgever investeert in de opleiding van een werknemer. Die opleiding is vooral bruikbaar binnen dit bedrijf. Kan de werknemer met een korte opzegtermijn snel vertrekken, dan verliest de werkgever die kosten. Hij investeert dan minder. Daardoor daalt de arbeidsproductiviteit.
Vergelijk dit met een investering die elders nog iets opbrengt. Een stuk grond kan bijvoorbeeld worden verkocht of verhuurd. Dan zijn de kosten niet verzonken.
Onthoud
Verzonken kosten zijn kosten die niet meer terug te draaien zijn.
Bij een specifieke investering haal je de opbrengst alleen binnen één relatie.
De partij die al heeft geïnvesteerd kan door de andere partij worden benadeeld.
Door dit risico wordt er minder geïnvesteerd dan het optimum.
Een kortere opzegtermijn vergroot het risico voor de werkgever.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
In de vraag moet je uitleggen hoe een kortere opzegtermijn via het berovingsprobleem tot hogere loonkosten per product leidt.
- 1
Met een kortere opzegtermijn kan een werknemer sneller ontslag nemen bij het bedrijf.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen noemen elke kostenpost verzonken. Kijk liever of de investering ook elders nog iets opbrengt.
Ze verwarren het berovingsprobleem met gewone winstderving. Beschrijf liever dat de andere partij de voorwaarden na de investering kan veranderen.
Ze slaan stappen over in het verband. Schrijf de hele keten uit: minder investering, lagere productiviteit en hogere loonkosten per product.
Snel checken
Welke situatie is een voorbeeld van verzonken kosten?
Waarom investeert een werkgever minder in zijn werknemers als de opzegtermijn korter wordt?