Collectieve goederen en de tegenstelling tussen individueel en collectief belang
Bij sommige goederen profiteert iedereen mee, ook wie er niet voor betaalt. Dat zorgt voor een spanning tussen wat het individu wil en wat voor de samenleving goed is.
Een collectief goed heeft twee kenmerken. Het is niet rivaliserend: het gebruik door de één vermindert niet wat de ander ervan heeft. En het is niet uitsluitbaar: niemand kan worden buitengesloten van het gebruik.
Daardoor ontstaat een tegenstelling tussen individueel en collectief belang. Wie het goed niet betaalt, profiteert toch mee. Waarom zou een bedrijf dan zelf meebetalen?
Dit heet free riding. Als iedereen zo redeneert, wordt het goed niet of te weinig geleverd. Dat schaadt het collectieve belang, terwijl ieder afzonderlijk de betaling liever overslaat.
Bij klassieke voorbeelden denk je aan:
- schone lucht
- openbare verlichting
- nationale defensie
- een werkende markt met concurrentie
De overheid lost dit vaak op door het goed zelf te leveren of door het via belastingen te financieren. Ook het handhaven van regels hoort daarbij.
Onthoud
Een collectief goed is niet rivaliserend en niet uitsluitbaar.
Door niet-uitsluitbaarheid betaalt niet iedereen die profiteert mee.
Dit leidt tot free riding, waardoor het goed te weinig wordt geleverd.
Het individuele belang wijkt daardoor af van het collectieve belang.
De overheid kan ingrijpen via levering of financiering uit belastingen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Leg uit dat de mededingingswet een collectief goed is. Bij deze vraag tel je twee punten, een voor elk kenmerk.
- 1
Begin met de vraag of het gebruik van de mededingingswet rivaliserend is.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen verwarren niet uitsluitbaar met niet rivaliserend. Bekijk per kenmerk apart of iemand wordt uitgesloten of of het gebruik van de één het gebruik van de ander vermindert.
Leerlingen denken dat een collectief goed altijd gratis is voor iedereen. Beschrijf liever dat de kosten niet door de gebruiker worden betaald, zodat free riding ontstaat.
Leerlingen noemen alleen het voordeel voor de samenleving. Leg er ook bij uit waarom het individuele belang van een bedrijf daarvan afwijkt.
Snel checken
Welke combinatie van kenmerken maakt een goed een collectief goed?
Waarom betalen bedrijven vaak niet vanzelf mee aan een collectief goed?