Externe effecten en internalisering
Bij een extern effect heeft een transactie gevolgen voor mensen die er part noch deel aan hebben. Dit onderwerp is in het examen belangrijk omdat je moet kunnen uitleggen waarom de markt dan geen optimaal resultaat geeft.
Een extern effect is een gevolg van een transactie dat terechtkomt bij derden. Wie niet meebetaalt of niet meeprofiteert, houdt daar in de prijs geen rekening mee.
Bij een negatief extern effect ondervindt een derde schade. Denk aan uitstoot van een schip: de vervuiling treft omwonenden en de natuur, maar de rederij betaalt daar niets voor. De maatschappelijke kosten zijn daardoor hoger dan de kosten die de rederij zelf ziet.
Bij een positief extern effect profiteert een derde van een transactie. Onderwijs is hier een voorbeeld. Een beter opgeleide bevolking levert meer belastingopbrengsten en een hoger bbp op, ook voor mensen die zelf geen opleiding hebben betaald.
Internaliseren betekent dat het externe effect in de prijs of in het gedrag van de betrokkenen wordt verwerkt. Bij een negatief effect gebeurt dat vaak met een belasting, zodat de vervuiler de schade meerekent. Bij een positief effect gebeurt dat met een subsidie of een vaste financiering, zodat de prijs daalt en er meer wordt gevraagd. Zo komt de markt dichter bij het maatschappelijk optimum.
Onthoud
Een extern effect treft mensen die niet bij de transactie betrokken zijn.
Negatieve externe effecten leveren maatschappelijke kosten op die hoger zijn dan de private kosten.
Positieve externe effecten leveren maatschappelijke baten op die hoger zijn dan de private baten.
Bij internaliseren wordt het externe effect verwerkt in de prijs of het gedrag van de betrokkenen.
Een subsidie verlaagt de prijs voor de afnemer en vergroot daarmee de vraag.
Voorbeeld uit een echt examen
ex2
Bij deze vraag moet je uitleggen dat de lumpsum-financiering van middelbare scholen positieve externe effecten internaliseert.
- 1
Onderwijs levert positieve externe effecten op, omdat een beter opgeleide bevolking meer bbp en meer belastingopbrengsten oplevert.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen noemen alleen de kosten of baten voor de betrokken partijen. Beschrijf juist wie er buiten de transactie om meeprofiteert of schade ondervindt.
Leerlingen verwarren internaliseren met het simpelweg verbieden of reguleren van een product. Leg uit hoe de prijs of het gedrag verandert zodat het externe effect wordt meegerekend.
Snel checken
Welke situatie is een voorbeeld van een negatief extern effect?
Een overheid wil een positief extern effect van een product internaliseren. Welke maatregel past daarbij?