Nivelleren en denivelleren
Bij deze les leer je wanneer een overheidsmaatregel de inkomensverschillen tussen huishoudens kleiner maakt en wanneer ze groter worden. Dit onderwerp komt terug in vragen over belastingen en uitkeringen.
Bij nivellering worden de inkomensverschillen tussen huishoudens kleiner. Bij denivellering worden ze groter. Het gaat om relatieve verschillen. Je kijkt dus naar het aandeel van elk huishouden in het totale inkomen en naar de verhouding tussen de inkomens.
De overheid kan de verschillen veranderen met herverdeling. Het primaire inkomen is het inkomen uit arbeid en vermogen voordat de overheid ingrijpt. Het secundaire inkomen is het inkomen na belastingen, premies en uitkeringen. Een belasting kan dus het verschil tussen huishoudens veranderen.
In een progressief stelsel betaalt een hoger inkomen een hoger percentage. Dat werkt nivellerend, want hoge inkomens houden relatief minder over. Bij een vlaktaks betaalt iedereen hetzelfde percentage. Of zo'n stelsel nivelleert of denivelleert, hangt af van het gekozen tarief en van de heffingskortingen die wegvallen.
Let bij een vraag op het tarief. Ligt het tarief gelijk aan het gemiddelde van het oude stelsel, dan betalen huishoudens boven dat gemiddelde nu procentueel minder. Huishoudens daaronder betalen procentueel meer. Het verschil tussen hoge en lage inkomens wordt zo groter.
Onthoud
Nivellering betekent dat de relatieve inkomensverschillen kleiner worden, denivellering dat ze groter worden.
Het gaat om het procentuele aandeel in het inkomen, niet om het aantal euro's.
Een progressief stelsel nivelleert doordat hoge inkomens een hoger percentage betalen.
Bij een vlaktaks hangt het effect af van het gekozen tarief ten opzichte van het oude gemiddelde.
Het secundaire inkomen is het inkomen na belastingen, premies en uitkeringen.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je uitleggen waarom een overstap naar een vlaktaks denivellering geeft. Het tarief van de vlaktaks is gelijk aan het gemiddelde tarief van 2025.
- 1
Huishoudens boven het gemiddelde werden in 2025 procentueel zwaarder belast.
Veelgemaakte fouten
Je redeneert alleen met euro's. Kijk naar het procentuele aandeel in het inkomen, want daar gaat nivellering over.
Je denkt dat een vlaktaks altijd nivelleert. Bekijk eerst het gekozen tarief ten opzichte van het oude gemiddelde.
Je verwart primair en secundair inkomen. Het secundaire inkomen is het inkomen na belastingen, premies en uitkeringen.
Snel checken
Wanneer spreek je van denivellering van de inkomens tussen huishoudens?
Een land vervangt een progressief stelsel door een vlaktaks. Het tarief is gelijk aan het oude gemiddelde tarief. Wat gebeurt er met de inkomensverschillen?