Belasting, gemiddeld en marginaal tarief
Belasting bepaalt hoeveel van je inkomen na herverdeling overblijft. In het examen moet je gemiddelde en marginale tarieven kunnen berekenen en de werking van aftrekposten en heffingskortingen uitleggen.
Met belasting haalt de overheid geld op. Dat geld gebruikt ze onder meer voor zorg, onderwijs en uitkeringen. Hoe het belastingstelsel is opgebouwd, bepaalt mede hoe gelijk of ongelijk inkomens na herverdeling zijn.
Het gemiddelde tarief is de belasting gedeeld door het belastbaar inkomen. Het marginale tarief is de belasting over de volgende euro die je verdient. Het verschil tussen die twee is belangrijk, want daar zit de prikkel om meer te verdienen of te consumeren.
Bij een progressief stelsel stijgt het gemiddelde tarief met het inkomen. Het marginale tarief ligt dan hoger dan het gemiddelde. Bij een degressief stelsel daalt het gemiddelde tarief juist. Bij een vlaktaks geldt één marginaal tarief voor iedereen.
Aftrekposten en bijtellingen veranderen het belastbaar inkomen. Een aftrekpost verlaagt het belastbaar inkomen, een bijtelling verhoogt het. Een heffingskorting is anders: die trekt een vast bedrag rechtstreeks van de berekende belasting af.
Belasting op inkomen uit arbeid en belasting op vermogen zijn directe belastingen. Vennootschapsbelasting heft de overheid over de winst van bedrijven. Btw en accijnzen zijn indirecte belastingen, want ze worden geheven op uitgaven. Daardoor betalen mensen met een laag inkomen vaak een groter deel van hun inkomen aan deze belastingen.
Onthoud
Het gemiddelde tarief is belasting gedeeld door belastbaar inkomen.
Het marginale tarief geldt voor de volgende euro die iemand verdient.
Bij een progressief stelsel stijgt het gemiddelde tarief met het inkomen.
Een aftrekpost verlaagt het belastbaar inkomen, een heffingskorting verlaagt de belasting zelf.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je aantonen dat één persoon meer dan € 100 per jaar aan waterbelasting betaalt.
- 1
Na de aftrekpost van 10.000 liter blijft 50.000 − 10.000 = 40.000 liter belastbaar over.
Veelgemaakte fouten
Je verwart het gemiddelde en het marginale tarief, dus reken het gemiddelde uit als belasting gedeeld door belastbaar inkomen en het marginale tarief over de extra euro.
Je trekt een heffingskorting van het inkomen af, terwijl je die beter van de berekende belasting aftrekt.
Je noemt btw een directe belasting, terwijl btw en accijnzen over uitgaven worden geheven en dus indirect zijn.
Snel checken
Een persoon heeft een belastbaar inkomen van € 40.000 en betaalt € 12.000 belasting. Hoe groot is het gemiddelde tarief?
Het inkomen stijgt met € 1.000 en de belasting stijgt met € 400. Hoe groot is het marginale tarief?