Koopkracht, inflatie en de reële rente
Koopkracht laat zien wat je met je inkomen echt kunt kopen. Met het verschil tussen nominale en reële bedragen zie je of je er werkelijk op vooruitgaat.
Nominale grootheden zijn bedragen in lopende prijzen. Reële grootheden zijn gecorrigeerd voor prijsveranderingen. Een loon van 2.000 euro is nominaal. Wat je ervoor kunt kopen is reëel.
Inflatie is de stijging van het prijsniveau. Het prijsindexcijfer (PIC) meet die prijsstijging ten opzichte van een basisjaar dat op 100 staat. Gaat het PIC van 100 naar 110, dan is de inflatie 10 procent. Een gewogen PIC houdt rekening met het aandeel van elk product in de uitgaven van een huishouden.
Koopkracht hangt af van twee dingen: hoeveel je nominaal verdient en hoeveel de prijzen stijgen. Het reële inkomen (RIC) reken je uit met RIC = (NIC / PIC) × 100. Hierin is NIC het nominale inkomen. Stijgt het loon minder snel dan de prijzen, dan daalt de koopkracht.
Deflatie is het omgekeerde van inflatie. De prijzen dalen dan, en een vast bedrag koopt meer.
Bij de reële rente tel je de inflatie niet gewoon van de nominale rente af. Dat doe je met de formule reële rente = (1 + nominale rente) / (1 + verwachte inflatie) - 1.
Geldillusie betekent dat mensen nominale bedragen zien als echte waarde. Wie een loonsverhoging van 3 procent als vooruitgang ziet, let niet op een inflatie van 4 procent.
Onthoud
Nominaal is het bedrag in lopende prijzen, reëel is het bedrag gecorrigeerd voor prijzen.
Het PIC meet de prijsstijging ten opzichte van het basisjaar, met het basisjaar op 100.
Koopkracht daalt als het nominale inkomen minder stijgt dan het prijsindexcijfer.
Reële rente = (1 + nominale rente) / (1 + verwachte inflatie) - 1.
Geldillusie is het zien van nominale bedragen als echte vooruitgang.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag bereken je hoe de koopkracht van een Indiër verandert van 2019 tot 2022, en of de voedselzekerheid daarmee toe- of afneemt.
- 1
Overige prijzen stijgen 15 procent, dus 100 × 1,15 = 115 in 2022.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen vergelijken alleen nominale bedragen. Reken het loon eerst om met het prijsindexcijfer, dan zie je de echte koopkracht.
Een PIC van 110 betekent geen stijging van 110 procent. Het betekent een stijging van 10 procent ten opzichte van het basisjaar.
Trek inflatie niet gewoon af van de nominale rente. Gebruik de formule, dan krijg je de juiste reële rente.
Snel checken
Het nominale loon stijgt met 4 procent. De prijzen stijgen met 5 procent. Wat gebeurt er met de koopkracht?
De nominale rente is 6 procent en de verwachte inflatie is 2 procent. Wat is de reële rente ongeveer?