Automatische stabilisatoren: sociale uitkeringen en belastingen
Automatische stabilisatoren dempen de schommelingen van de economie zonder dat de overheid nieuwe besluiten hoeft te nemen. Voor het examen moet je uitleggen hoe uitkeringen en belastingen dat doen.
Automatische stabilisatoren zijn regelingen die de conjunctuur zelf tegenwerken. Ze werken door zonder dat de overheid elk jaar iets nieuws beslist.
In een laagconjunctuur gebeuren er twee dingen tegelijk. Het inkomen van mensen daalt en er zijn meer werklozen. Daardoor stijgen de sociale uitkeringen en daalt de belastingopbrengst. Het overheidstekort wordt dus groter.
Dat is precies het stabiliserende effect. Mensen houden meer besteedbaar inkomen over dan zonder deze regelingen. Daarmee dalen consumptie en bestedingen minder hard, en dus ook de geaggregeerde vraag.
Bij een progressief belastingstelsel werkt dit extra sterk. Wie minder verdient betaalt een lagere belastingquote. Het besteedbare inkomen daalt daardoor minder hard dan het bbp. Bij een proportioneel stelsel blijft de belastingquote gelijk. Het besteedbare inkomen daalt dan even sterk mee.
In een hoogconjunctuur werkt het omgekeerd. De belastingopbrengst stijgt en de uitkeringen dalen. Zo wordt de groei afgeremd.
Houd het verschil tussen uitkeringen en belastingen goed in het oog. Uitkeringen houden het inkomen van werklozen op peil. Belastingen laten het besteedbare inkomen van iedereen meebewegen met het inkomen.
Onthoud
Automatische stabilisatoren werken zonder nieuwe besluiten van de overheid.
In een laagconjunctuur stijgen de uitkeringen en daalt de belastingopbrengst.
Bij een progressief stelsel daalt het besteedbare inkomen minder hard dan het bbp.
In een hoogconjunctuur werkt het omgekeerd en wordt de groei afgeremd.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je uitleggen waarom de effectieve vraag bij een progressief stelsel minder hard daalt dan bij een proportioneel stelsel.
- 1
Met de economische neergang daalt het bbp en daarmee het inkomen van gezinnen.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat uitkeringen in een laagconjunctuur dalen. Ze stijgen juist, omdat er meer werklozen zijn.
Zeg niet alleen dat een progressief stelsel het inkomen stabiliseert. Leg de keten uit: lager inkomen, lagere belastingquote, minder daling van het besteedbare inkomen.
Verwar het overheidstekort niet met de overheidsschuld. Het tekort is het verschil tussen uitgaven en inkomsten in één jaar.
Snel checken
In een laagconjunctuur stijgen de uitkeringen en dalen de belastingopbrengsten. Wat doet dit met het overheidstekort?
Waarom werkt een progressief belastingstelsel stabiliserend bij een laagconjunctuur?