Begrotingsbeleid: inverdieneffecten
Een begrotingsmaatregel heeft vaak effecten die verder reiken dan de maatregel zelf. Bij inverdieneffecten verbetert het overheidssaldo doordat de economie groeit, en dat komt vaak terug in het examen.
Een inverdieneffect ontstaat wanneer het begrotingsbeleid de economie stimuleert. Met meer economische activiteit stijgen de belastinginkomsten van de overheid en dalen de uitgaven aan uitkeringen. Het overheidssaldo verbetert daardoor, ook al geeft de overheid zelf niet minder uit.
De keten werkt in een paar stappen. Eerst groeit de werkgelegenheid. Mensen verdienen dan meer loon en betalen meer belasting. Tegelijk hebben minder mensen een uitkering nodig.
De overheid kan zelf geld uitgeven om die keten op gang te brengen. Denk aan een subsidie of een investering. Die uitgaven leiden eerst tot meer bestedingen en leveren op den duur extra belasting op.
Het tegenovergestelde is het uitverdieneffect. Dan remt het beleid de economie af. De belastinginkomsten dalen, de uitgaven aan uitkeringen stijgen en het overheidssaldo verslechtert. Bij een beoordeling van een begrotingsmaatregel neem je beide effecten mee.
Onthoud
Een inverdieneffect ontstaat doordat het begrotingsbeleid de economie stimuleert.
Met meer economische activiteit stijgen de belastinginkomsten van de overheid.
Ook dalen de uitgaven aan uitkeringen, omdat minder mensen een uitkering nodig hebben.
Het overheidssaldo verbetert door hogere inkomsten en lagere uitgaven tegelijk.
Het tegenovergestelde is het uitverdieneffect, waarbij het saldo juist verslechtert.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag leg je uit waarom de subsidie op het collegegeld inverdieneffecten veroorzaakt. Er zijn twee punten te behalen.
- 1
Met de subsidie geeft de overheid meer geld uit aan het hoger onderwijs. Daardoor stijgen de overheidsbestedingen.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen zien alleen de uitgave van een subsidie. Denk ook aan wat de maatregel later oplevert via belasting en lagere uitkeringen.
Leerlingen verwarren inverdieneffecten met uitverdieneffecten. Bij een inverdieneffect groeit de economie en verbetert het overheidssaldo.
Een antwoord noemt vaak alleen de belastingen. Noem ook de lagere uitgaven aan uitkeringen als dat in de vraag past.
Snel checken
Een overheid verhoogt de uitgaven aan infrastructuur. Welk effect past hierbij het best?
Welke uitspraak beschrijft een inverdieneffect van begrotingsbeleid?