Magnetisme: magneten, spoelen en elektromagneten
Bij dit onderwerp leer je hoe magneten werken en hoe een spoel met stroom een magnetisch veld maakt. Dit heb je nodig om bijvoorbeeld de dynamo, de luidspreker en het relais te begrijpen.
Een permanente magneet heeft een noordpool en een zuidpool. Ongelijke polen trekken elkaar aan. Gelijke polen stoten elkaar af.
Rond een magneet is een magnetisch veld. Je maakt dat zichtbaar met veldlijnen. Veldlijnen lopen buiten de magneet van de noordpool naar de zuidpool. Waar de veldlijnen dichter bij elkaar liggen, is het veld sterker.
Een spoel is een draad die in windingen om iets heen zit. Loopt er stroom door de spoel, dan ontstaat er een magnetisch veld. De spoel heeft dan ook een noordpool en een zuidpool. Zit er een weekijzeren kern in de spoel, dan wordt het veld sterker. Zo'n spoel met kern heet een elektromagneet. Zet je de stroom uit, dan is het magnetisme weer weg.
Een kompasnaald is een kleine magneet die vrij kan draaien. Hij richt zich altijd naar het magnetische veld dat op die plek aanwezig is.
Onthoud
Ongelijke polen trekken elkaar aan en gelijke polen stoten elkaar af.
Een magneet heeft om zich heen een magnetisch veld met veldlijnen van noord naar zuid.
Een spoel met stroom erdoor maakt een magnetisch veld, net als een magneet.
Een weekijzeren kern in de spoel versterkt het magnetisch veld.
Een kompasnaald richt zich naar het magnetische veld.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Je moet uitleggen waarom de kompasnaald in de nieuwe stand gaat staan, nadat Jasper de schakelaar heeft ingedrukt en de tuinaarde vochtig is geworden.
- 1
Bij het indrukken van de schakelaar gaat er stroom lopen via de koperen plaatjes door de vochtige tuinaarde en door de spoel.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat gelijke polen elkaar aantrekken. Gelijke polen stoten elkaar af, ongelijke polen trekken elkaar aan.
Veel leerlingen denken dat een spoel alleen magnetisch is met een ijzeren kern erin. Een spoel met stroom maakt ook zonder kern een magnetisch veld, de kern versterkt het alleen.
Veel leerlingen tekenen veldlijnen die elkaar kruisen of bij de magneet stoppen. Veldlijnen lopen door van de noordpool naar de zuidpool en kruisen elkaar nooit.
Snel checken
Wat gebeurt er met een spoel als er stroom door loopt?
Twee noordpolen van magneten worden tegen elkaar gehouden. Wat gebeurt er?