Verbranden en verwarmen: transport van warmte
Warmte verplaatst zich op drie manieren: geleiding, stroming en straling. Je moet ze kunnen uitleggen en herkennen in een situatie, ook bij proeven met bekers en koffie.
Warmte verplaatst zich altijd van een warmer voorwerp naar een kouder voorwerp. Dat kan op drie manieren.
Bij geleiding geven deeltjes energie aan hun buren door. Dit gaat vooral goed in vaste stoffen, zoals een metalen pan of een lepel die in hete soep staat.
Bij stroming neemt een warme vloeistof of warme lucht de warmte mee. Warm water stijgt omhoog en koud water zakt. Zo ontstaat een kringloop die de warmte verspreidt. Dat zie je bij kokend water en bij een verwarming in een kamer.
Bij straling gaat warmte via elektromagnetische straling. Straling heeft geen stof nodig. Daarom bereikt de warmte van de zon de aarde door de lege ruimte heen.
Ook de kleur van een voorwerp speelt een rol bij straling. Donkere oppervlakken nemen straling beter op en zenden ze ook beter uit.
Onthoud
Geleiding gaat via deeltjes die energie aan elkaar doorgeven, vooral in vaste stoffen.
Stroming gaat via een vloeistof of gas die warmte meeneemt door te bewegen.
Straling heeft geen stof nodig en kan dus ook door vacuüm gaan.
Bij een proef moet je bedenken welke transportvorm de uitkomst bepaalt.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Gevraagd zijn twee grootheden die Jan gelijk moet houden, zodat de witte en de zwarte beker eerlijk te vergelijken zijn.
- 1
In de tekst staat welke grootheid Jan verandert, namelijk de kleur van de beker.
Veelgemaakte fouten
Leerlingen noemen de kleur van de beker als grootheid die gelijk moet blijven. Dat is juist de grootheid die je verandert, dus kies een andere grootheid.
Leerlingen verwarren stroming met geleiding. Denk bij stroming aan een vloeistof of gas die warmte meeneemt door te bewegen.
Snel checken
Een metalen lepel in een kop hete soep wordt na een tijdje ook warm aan het handvat. Welk transport van warmte is hier het belangrijkst?
De warmte van de zon bereikt de aarde door een vacuüm heen. Welk transport van warmte is hier het enige mogelijke?