Vraag 5Zonnebrandstof
Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.
Hoe pak je dit aan?
- Lees in figuur 3 de IPA-concentratie af op de twee momenten, 50 uur en 72 uur na de start.
- Bepaal het verschil in concentratie tussen die twee momenten.
- Deel dit verschil door het aantal uren tussen de twee momenten.
- Zet de eenheid mg per liter per uur bij je uitkomst.
Hier verliezen leerlingen punten
- Lees de concentratie af bij de juiste tijdstippen, en let op de verticale as van de IPA-lijn, niet die van de optische dichtheid.
- Schrijf de eenheid mg L⁻¹ uur⁻¹ bij het eindantwoord, anders krijg je het punt voor de berekening niet.
- Laat zien hoe je het verschil en de tijdsduur berekent, zodat je antwoord controleerbaar is.
Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.
De vraag als tekst
tekstfragment “Iedere dertig minuten vangt de aarde een hoeveelheid zonlicht op waarmee we de hele wereld een jaar lang van energie kunnen voorzien. Hier ligt voor ons de uitdaging. We moeten gebruikmaken van deze mogelijkheid.” Met deze woorden opende toenmalig kroonprins Willem Alexander in 2011 een seminar in Dresden. naar: www.groenegrondstoffen.nl Wetenschappers hebben iets bedacht om zonlicht te kunnen gebruiken als ‘zonnebrandstof’. Voor deze zonnebrandstof wordt zonne-energie gebruikt die is opgevangen door zonnecellen, om water te ontleden tot waterstof en zuurstof. De gevormde waterstof wordt vervolgens door de genetisch aangepaste bacteriesoort R. eutropha met koolstofdioxide omgezet tot de zonnebrandstof isopropylalcohol (IPA). Dit proces is vereenvoudigd weergegeven in figuur 1a. figuur 1 zonnecel elektrode A CO 2 elektrode B reactor met zoutoplossing 4 H + + O H 2 2 2 H O 2 H + H 2 H O H bacterie H + CO IPA 2 2 H C C C H H H H 1a. reactor voor het maken van zonnebrandstof 1b. structuurformule IPA Het proces in figuur 1a heeft overeenkomsten met de natuurlijke fotosynthese. Beide processen hebben bijvoorbeeld zonlicht als energiebron nodig.
Isopropylalcohol (IPA) is een triviale naam. De structuurformule van IPA is in figuur 1b weergegeven.
Een van de stappen in het proces waarbij bacteriën IPA produceren, is de omzetting van waterstof tot waterstofionen met behulp van ‘hydrogenasen’. Een hydrogenase is een enzym met in het reactieve deel onder andere ijzeratomen. In figuur 2 is een fragment van een hydrogenase vereenvoudigd weergegeven. Het zwavelatoom in de restgroep van de cysteïne-eenheid is gebonden aan een ijzeratoom ( Fe ) in plaats van aan een waterstofatoom. Deze binding is op te vatten als een atoombinding. figuur 2 Fe Cys Thr
De omzetting van waterstof tot waterstofionen door het enzym is een halfreactie.
De wetenschappers hebben onderzocht of het mogelijk is om bacteriën doelgericht IPA te laten produceren. Daarvoor hebben ze een experiment uitgevoerd waarbij waterstof en koolstofdioxide worden geleid door een suspensie van bacteriën in een verdunde zoutoplossing. De bacteriën kunnen zich in dit mengsel voortplanten. De groei van het aantal bacteriën in het mengsel werd gemeten. Hiervoor werd een maat gebruikt die de ‘optische dichtheid’ wordt genoemd. Hoe hoger de optische dichtheid, hoe meer bacteriën er in het mengsel aanwezig waren. Ook de productie van IPA door de bacteriën werd in de tijd gemeten. Beide resultaten zijn weergegeven in figuur 3. figuur 3 3,0 optische dichtheid 2,5 2,0 200 concentratie 1,5 150 IPA (mg L −1 ) 1,0 100 0,5 50 0 0 0 20 40 60 80 100 120 tijd (uren) Legenda verloop optische dichtheid verloop concentratie IPA Als hun voedingsstoffen (zoals de zoutoplossing) opraken, stoppen de bacteriën met zich te vermenigvuldigen en gaan ze IPA produceren. In het beschreven experiment gebeurt dit wanneer de optische dichtheid van 2,4 is bereikt.
Bereken de gemiddelde snelheid in mg IPA per liter per uur waarmee IPA wordt gevormd tussen 50 en 72 uur na de start van het experiment.