Naamgeving van onvertakte koolstofverbindingen
Bij deze les leer je de systematische IUPAC-naam geven aan een onvertakte koolstofverbinding en omgekeerd uit een naam de structuurformule tekenen. Dit onderdeel komt in het centraal examen terug bij vragen over stoffen zoals bischofiet-oplossingen en voedingsstoffen.
Een IUPAC-naam bestaat uit een stamwoord, een achtervoegsel en soms cijfers. Het stamwoord hangt af van het aantal C-atomen in de langste keten.
- 1 C-atoom is meth-
- 2 C-atomen is eth-
- 3 C-atomen is prop-
- 4 C-atomen is but-
- 5 C-atomen is pent-
- 6 C-atomen is hex-
Een alkaan heeft alleen enkele bindingen tussen de C-atomen en eindigt op -aan. Een alkeen heeft een dubbele binding en eindigt op -een. Bij een alkeen geeft een cijfer de plek van de dubbele binding, zoals in but-1-een.
Bij een afgeleide stof komt de functionele groep in de naam. Bij een alkanol eindigt de naam op -ol, bij een alkaandiol op -diol. Het cijfer geeft het C-atoom aan waaraan de groep zit.
De keten telt altijd van het ene uiteinde naar het andere. Kies de kant waarbij de groep het laagste cijfer krijgt. Omgekeerd begin je bij het stamwoord en zet je eerst de C-atomen neer, daarna de groepen op de juiste plek.
Onthoud
Het stamwoord volgt uit het aantal C-atomen in de langste onvertakte keten.
Alkanen hebben alleen enkele bindingen en eindigen op -aan.
Een cijfer in de naam geeft het C-atoom aan waaraan de functionele groep zit.
Met het achtervoegsel -diol zitten er twee OH-groepen in de molecuul.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je de structuurformule van ethaan-1,2-diol tekenen. Het correctievoorschrift telt twee OH-groepen en de rest van de structuur als punten.
- 1
Ethaan betekent een keten van twee C-atomen met alleen enkele bindingen.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen tellen de C-atomen niet goed, dus tel altijd alle C-atomen in de langste keten voordat je het stamwoord kiest.
Ze zetten de OH-groep op het verkeerde C-atoom, dus controleer bij elk cijfer of het C-atoom echt de groep draagt.
Ze verwarren -aan met -een, dus onthoud dat een dubbele binding de naam -een geeft.
Snel checken
Welke naam hoort bij de onvertakte keten CH₃-CH₂-CH₂-CH₂-CH₃?
Welke naam hoort bij de structuurformule HO-CH₂-CH₂-CH₂-OH?