Deeltjesmodellen
In deze les leer je hoe stoffen zijn opgebouwd uit deeltjes en wat er met die deeltjes gebeurt bij verandering van toestand. Dit gebruik je bij veel vragen over stoffen en hun eigenschappen.
Alle stoffen bestaan uit heel kleine deeltjes. Dat kunnen atomen, moleculen of ionen zijn. Met het deeltjesmodel kun je uitleggen wat er in een stof gebeurt bij verwarmen, afkoelen of oplossen.
De aggregatietoestand van een stof is de toestand waarin de stof voorkomt. Er zijn drie toestanden: vast, vloeibaar en gas. In een vaste stof liggen de deeltjes dicht op elkaar en trillen ze op hun plaats. In een vloeistof liggen de deeltjes ook dicht bij elkaar, maar bewegen ze langs elkaar heen. In een gas zitten de deeltjes ver uit elkaar en bewegen ze vrij.
Achter een formule zet je een toestandsaanduiding. Die aanduidingen staan in de tabel hieronder.
- (s) voor vast
- (l) voor vloeibaar
- (g) voor gas
- (aq) voor opgelost in water
Een fase-overgang is de overgang van de ene toestand naar de andere. Smelten en verdampen kosten energie. Stollen en condenseren geven energie af. Tijdens een fase-overgang blijft de temperatuur gelijk. De energie verbreekt of maakt dan de bindingen tussen de deeltjes. De deeltjes bewegen daarom niet sneller.
De massa van een deeltje drukken we uit in de atomaire massa-eenheid u. De massa van een molecuul is de som van de massa's van de atomen erin. Waarden van atomen vind je in Binas.
Onthoud
Stoffen bestaan uit deeltjes, zoals atomen, moleculen en ionen.
Vast, vloeibaar en gas verschillen in hoe dicht de deeltjes bij elkaar liggen en hoe ze bewegen.
Achter een formule staat de toestand: (s), (l), (g) of (aq).
Tijdens een fase-overgang verandert de toestand, maar de temperatuur blijft gelijk.
De atomaire massa-eenheid u gebruik je om de massa van atomen en moleculen aan te geven.
Voorbeeld uit een echt examen
none
Hoeveel u weegt één watermolecuul, H₂O?
- 1
Een watermolecuul bevat twee H-atomen en één O-atoom.
Veelgemaakte fouten
Denk niet dat de temperatuur stijgt tijdens het smelten. De energie gaat naar de bindingen, dus de temperatuur blijft gelijk.
Gebruik (aq) alleen bij stoffen die echt oplossen in water, en niet bij elke stof die in water zit.
Zie u niet als gewone gram. U is een massa-eenheid voor deeltjes, en 1 u is een heel kleine massa.
Snel checken
Ijs smelt bij 0 °C. Wat gebeurt er met de temperatuur en de deeltjes tijdens het smelten?
Welke toestandsaanduiding hoort bij een zout dat in water is opgelost?