Reactiesnelheid en katalyse
In deze les leer je hoe de activeringsenergie en een katalysator de reactiesnelheid veranderen. Dit onderwerp komt vaak terug bij vragen over een reactie uit een tekst of figuur.
Bij een reactie moeten deeltjes eerst een zetje krijgen voordat ze kunnen reageren. Dat zetje noemen we de activeringsenergie. Hoe groter de activeringsenergie, hoe moeilijker het is om de reactie op gang te krijgen.
Een katalysator is een stof die de reactie versnelt. Hij maakt een andere reactieroute mogelijk met een lagere activeringsenergie. Daardoor hebben meer deeltjes genoeg energie om te reageren, en dus verloopt de reactie sneller.
Een katalysator wordt tijdens de reactie niet verbruikt. Aan het eind staat hij weer onveranderd klaar. Zo kan een kleine hoeveelheid katalysator veel reactie versnellen.
In een tekst herken je een katalysator aan de stoffen die ontstaan. Staat de katalysator zelf niet in de reactieproducten, dan wordt hij niet verbruikt. Dat is een sterk argument dat de stof als katalysator werkt.
Onthoud
Activeringsenergie is de energie die deeltjes nodig hebben om te kunnen reageren.
Een katalysator verlaagt de activeringsenergie en versnelt zo de reactie.
Een katalysator wordt tijdens de reactie niet verbruikt.
Stel de samenstelling van de reactieproducten naast de katalysator om te zien of hij verbruikt wordt.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je twee dingen doen. Je geeft een karakteristieke eigenschap van een katalysator en legt uit waaruit blijkt dat platina een katalysator is.
- 1
Een katalysator wordt wel gebruikt, maar niet verbruikt.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat een katalysator tijdens de reactie wordt opgebruikt. Onthoud beter dat hij aan het eind weer terugkomt.
Leerlingen zeggen soms dat een katalysator de reactie laat ontstaan. Schrijf liever dat hij de activeringsenergie verlaagt en de reactie sneller maakt.
Bij een toelichting noemen leerlingen vaak alleen dat de katalysator niet verbruikt wordt. Kijk liever naar de producten en benoem welke stoffen er niet in zitten.
Snel checken
Wat doet een katalysator met de activeringsenergie van een reactie?
Welke uitspraak over een katalysator klopt?