Eiwitsynthese: transcriptie en translatie
Een cel bouwt eiwitten met de erfelijke informatie uit het DNA. Dit onderwerp komt terug in vragen over mutaties, de genetische code en de notatie van veranderingen in eiwitten.
Een cel maakt eiwitten in twee stappen. Eerst wordt de boodschap van het DNA overgeschreven naar RNA. Daarna wordt die boodschap gelezen en vertaald naar een keten van aminozuren.
Transcriptie
Bij transcriptie vormt zich een RNA-streng op de matrijsstreng van het DNA. Elke base op de matrijs bepaalt welke base op het RNA komt. Op een T komt een A, en op een A komt een U. Het RNA dat zo ontstaat heet mRNA.
Translatie
Bij translatie leest een ribosoom het mRNA af. Het mRNA bestaat uit tripletten, de codons. Elk codon codeert voor één aminozuur, of het geeft een stopsignaal. Zo ontstaat een eiwit met een vaste volgorde van aminozuren.
Genetische code
De genetische code laat zien welk codon bij welk aminozuur hoort. Er zijn 64 codons, maar maar 20 aminozuren. Daardoor horen sommige aminozuren bij meer dan één codon. Het codon AUG is het startcodon en codeert voor methionine.
Een verandering van één base kan een ander aminozuur opleveren. Dan verandert ook het eiwit. Zo'n verandering in het DNA heet een mutatie.
Onthoud
Transcriptie maakt een mRNA-streng op de matrijsstreng van het DNA.
Het mRNA wordt in tripletten gelezen, de codons.
Elk codon codeert voor één aminozuur of geeft een stopsignaal.
Een verandering van één base kan een ander aminozuur opleveren.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Welke notatie hoort bij de mutatie in figuur 4, als je het voorbeeld V408M volgt?
- 1
Het verschil zit op basenummer 2552 van de coderende streng.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen schrijven een T in het mRNA, maar in het RNA hoort een U te staan.
Leerlingen zetten het basenummer gelijk aan het tripletnummer, maar je moet het basenummer door drie delen om het triplet te vinden.
Leerlingen noemen het nieuwe aminozuur zonder het oude en het nummer, terwijl de notatie altijd oud aminozuur, nummer en nieuw aminozuur is.
Snel checken
Op de matrijsstreng van het DNA staat een C. Welke base komt er dan op het mRNA te staan?
Een codon in het mRNA is AUG. Welke uitspraak klopt?