Mengsels en zuivere stoffen: smelt- en kooktraject
Een zuivere stof smelt en kookt bij één vaste temperatuur. Een mengsel doet dat over een traject, en dat verschil gebruik je bij scheidingen in het examen.
Een zuivere stof heeft een vast smeltpunt en een vast kookpunt. Tijdens het smelten of koken blijft de temperatuur gelijk, totdat de hele stof van fase is veranderd.
Een mengsel gedraagt zich anders. Het smelt en kookt over een traject, van een begintemperatuur tot een eindtemperatuur. Dat komt doordat de deeltjes van de verschillende stoffen niet allemaal tegelijk loskomen. De samenstelling verandert dus al tijdens het verwarmen.
Het kookpunt van elke stof in een mengsel bepaalt of je die stof kunt scheiden. Liggen de kookpunten ver uit elkaar, dan lukt een scheiding door afkoelen of verhitten. Liggen ze dicht bij elkaar of overlappen ze, dan lukt dat niet. Zoek daarom altijd eerst de kookpunten op in Binas of ScienceData.
- Zuivere stof: vast smeltpunt en vast kookpunt
- Mengsel: smelttraject en kooktraject
- Overlappende kookpunten: scheiden door afkoelen lukt niet
Onthoud
Een zuivere stof smelt en kookt bij één vaste temperatuur.
Een mengsel smelt en kookt over een traject.
Overlappende kookpunten maken scheiden door afkoelen onmogelijk.
Kookpunten zoek je op in Binas of ScienceData.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag leg je uit waarom afkoelen van de fractie C₁ tot en met C₄ CO₂ niet kan scheiden. Je gebruikt het blokschema en het kookpunt van CO₂ van 195 K.
- 1
Het blokschema laat zien dat de fractie C₁ tot en met C₄ ook CO₂ bevat.
Veelgemaakte fouten
Veel leerlingen denken dat een mengsel bij één temperatuur kookt. Beschrijf liever een kooktraject met een begin en een eind.
Veel leerlingen kijken alleen naar het laagste of hoogste kookpunt. Vergelijk het kookpunt van de stof met het hele traject van de fractie.
Veel leerlingen gebruiken een kookpunt uit het hoofd. Zoek het op in Binas of ScienceData, zoals de opgave vraagt.
Snel checken
Wat is het verschil tussen een zuivere stof en een mengsel bij koken?
Een stof begint te smelten bij 52 °C en is pas bij 56 °C helemaal vloeibaar. Wat betekent dat?