Statistische samenhang tussen twee variabelen
Bij dit onderwerp kijk je of twee variabelen samenhangen, met een kruistabel of een puntenwolk. Daarna vertaal je wat dat betekent voor de situatie waarin de gegevens zijn verzameld.
Bij statistische samenhang bekijk je twee variabelen tegelijk. Denk aan het tijdstip waarop iemand naar bed gaat en het tijdstip waarop iemand opstaat. Dan wil je weten of de waarde van de ene variabele iets zegt over de waarde van de andere.
Met een puntenwolk zie je dat meestal meteen. Elk punt is één waarneming. Op de horizontale as staat de ene variabele en op de verticale as de andere. Liggen de punten op of rond een rechte lijn, dan is er een lineair verband. Gaan beide waarden samen omhoog of omlaag, dan is het verband positief. Gaat de ene omhoog terwijl de andere omlaag gaat, dan is het verband negatief. Liggen de punten verspreid over het hele vlak, dan lijkt er geen verband.
Een kruistabel werkt op dezelfde manier, maar dan met aantallen. Je vergelijkt de verdelingen binnen de rijen. Verschillen die verdelingen sterk, dan hangen de variabelen waarschijnlijk samen. Zijn ze in elke rij ongeveer gelijk, dan hangen ze niet samen.
Bij het interpreteren let je op de probleemsituatie. Een verband zegt iets over de gegevens die je hebt. Het zegt niet vanzelf dat de ene variabele de andere veroorzaakt. Ook opvallende uitschieters kunnen een verband suggereren dat er eigenlijk niet is.
Onthoud
Een puntenwolk toont per waarneming één punt met twee waarden.
Liggen de punten rond een rechte lijn, dan is er een lineair verband.
Bij een kruistabel vergelijk je de verdelingen binnen de rijen.
Een verband zegt iets over de gegevens, niet automatisch over oorzaak.
Voorbeeld uit een echt examen
ex1
Bij deze vraag moet je bij elke conclusie een geldig argument geven dat uit figuur 2 volgt. Figuur 2 toont de tijdstippen van naar bed gaan en opstaan van San-19.
- 1
Bij conclusie I kijk je naar het patroon van alle punten samen in figuur 2.
Veelgemaakte fouten
Lees geen verband af uit één opvallend punt. Kijk naar het patroon van alle punten samen.
Zeg bij een verband niet meteen dat de ene variabele de andere veroorzaakt. Beschrijf liever wat het verband in de situatie betekent.
Vergelijk bij een kruistabel de verdelingen binnen de rijen. De totalen zeggen weinig over samenhang.
Snel checken
In een puntenwolk liggen alle punten dicht bij een dalende rechte lijn. Wat zegt dit over het verband tussen de twee variabelen?
In een kruistabel is de verdeling over de categorieën van variabele B in elke rij van variabele A ongeveer gelijk. Wat betekent dit?