Vraag 22Mysterieuze paardenziekte

Bij paarden en pony’s afbeelding 1 (afbeelding 1) treedt soms plotseling een dodelijke ziekte op, waarbij onder andere sprake is van een verhoogde spierafbraak. Wetenschappers uit Wageningen onderzoeken wat de oorzaak kan zijn van deze mysterieuze ziekte. De ziekte wordt atypische myopathie genoemd. Ze breekt vaak uit in het najaar en komt alleen voor bij paarden die in de wei staan. Meestal worden meerdere paarden uit dezelfde wei ziek. Paarden in een aangrenzende wei, met als enige afscheiding prikkeldraad, blijven vaak ongedeerd. De ziekte is niet specifiek voor bepaalde paardenrassen en voor het ontstaan van de aandoening in een groep paarden maakt het niet uit of de paarden verwant zijn aan elkaar. Uit de tekst is af te leiden dat atypische myopathie waarschijnlijk geen erfelijke of besmettelijke ziekte is.

Een van de symptomen van atypische myopathie is moeite met ademhalen. Dit wordt veroorzaakt door aantasting van ademhalingsspieren.

Waarschijnlijk wordt de ziekte veroorzaakt door het eten van afgevallen bladeren en zaden van esdoorns die bij de weiden staan. Vooral in de zaden, bekend als helikoptertjes (afbeelding 2), zit de stof hypoglycine-A (afbeelding 3). Deze stof remt een belangrijk enzym bij paarden, waardoor ze ziek worden. afbeelding 2 afbeelding 3 H H H C C N H C C C H C O C H O H H Om hypoglycine-A te kunnen maken, moet de esdoorn verschillende stoffen opnemen uit zijn omgeving. In afbeelding 4 staan twee delen van de plant. Twee routes waarlangs esdoorns stoffen opnemen uit de omgeving en verder transporteren, zijn met genummerde pijlen aangegeven. afbeelding 4 1 2 De plant neemt water op via route 1. Naast water zijn er nog andere stoffen nodig die de esdoorn moet opnemen als bouwstof voor hypoglycine-A.

In Nederland komen vooral de gewone esdoorn ( Acer pseudoplatanus ), de Noorse esdoorn ( Acer platanoides ) en de Spaanse aak ( Acer campestre ) voor. Maar er zijn tientallen esdoornsoorten. De soorten worden op basis van verwantschap ingedeeld in groepen (tabel 1). tabel 1 groep enkele soorten Negundo Acer negundo; Acer cissifolium Platanoidea Acer platanoides; Acer campestre Acer Acer pseudoplatanus ; Acer saccharum; Acer velutinum Palmata Acer palmatum Om esdoorns uit afbeelding 5 Nederland te kunnen onderzoeken, werd door het onderzoeksteam van Wageningen Universiteit en Research een tweet geplaatst (afbeelding 5). De verzamelde monsters werden geanalyseerd. De eerste resultaten zijn weergegeven in tabel 2. tabel 2 groep aantal aantal monsters gemiddelde concentratie monsters met hypoglycine-A hypoglycine-A (mg/kg) Negundo 2 2 218,0 Platanoidea 7 0 0 Acer 6 6 1004,3 Palmata 3 3 14,5

Wat is een aannemelijke verklaring voor het verschil in de gemiddelde hypoglycine-A-concentratie tussen de Acer -groep en de Palmata -groep? A De genexpressie van genen om hypoglycine-A te maken is bij de soorten in de Palmata -groep lager dan bij de soorten in de Acer -groep. B De soorten in de Acer -groep maken meer zaden dan de soorten in de Palmata -groep. C De soorten in de Palmata -groep hebben niet alle benodigde genen om hypoglycine-A te maken, de soorten in de Acer -groep wel. D De zaden van de soorten in de Palmata -groep zijn kleiner dan die van de soorten in de Acer -groep.