Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2021 · tijdvak 1

Vraag 23Verdachte chrysanten

1 puntErfelijke eigenschap

Het kost jaren voordat gewenste eigenscha p pen uiteindelijk via klassiek veredelen in de planten vóórkomen en er sprake is van een nieuw ras. Bij het veredelen van chrysanten wordt gebruikgemaakt van de genetische variatie van de planten. Om het veredelingsproces te versnellen, bestralen veredelaars plantendelen met radioactieve straling. Cellen van bladeren en stengels worden vervolgens op voedingsbodems opgekweekt tot volledige planten. De radioactieve straling leidt tot extra variatie in het erfelijk materiaal.

Zoals op het examen

Bij weefselkweek worden hormonen toegevoegd waardoor de cellen andere organen vormen, zoals wortels.

Zoals op het examen

Om als nieuw ras te worden geregistreerd moet een variëteit aan drie eisen voldoen: − Zij moet zich onderscheiden van andere rassen. − Alle planten moeten op elkaar lijken. − De kenmerkende eigenschappen blijven na vermeerderen behouden. Als hieraan is voldaan krijgt de veredelaar kwekersrecht. Hiermee kan hij gedurende 25 jaar beslissen wie het ras mag telen. Kwekerij Flowi heeft ter gelegenheid van de Olympische Spelen de helderrode chrysant ‘Tokio’ gekweekt en hiervoor het kwekersrecht gekregen. Chrysanten van het ras Tokio worden ongeslachtelijk vermeerderd. Over het ras Tokio worden drie uitspraken gedaan: 1 Tokio moet voor alle kenmerkende eigenschappen homozygoot zijn. 2 Tokio heeft alleen maar dominant overervende eigenschappen. 3 Tokio kan niet worden gekruist met planten van een ander chrysantenras.

Zoals op het examen

Licht toe waarom Naktuinbouw alleen een goede conclusie kan trekken over kwekersrechten als de planten onder dezelfde omstandigheden zijn opgekweekt.

Zoals op het examen
Foto van je antwoord

Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 22Alle vragenVraag 24 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

De van oorsprong gele chrysant wordt in Nederland volop gekweekt. Er zijn witte (afbeelding 1), roze, rode en paarse variëteiten. Sommige hebben grote bloemen, andere juist kleine. afbeelding 1 De verschillende chrysanten-rassen zijn ontwikkeld door klassieke veredeling: dit is veredeling door middel van kruisingen waarbij wordt geselecteerd op gewenste kleuren en vormen. Bij klassieke veredeling spelen − net als bij evolutie − selectie en isolatie een rol.

Het kost jaren voordat gewenste eigenscha p pen uiteindelijk via klassiek veredelen in de planten vóórkomen en er sprake is van een nieuw ras. Bij het veredelen van chrysanten wordt gebruikgemaakt van de genetische variatie van de planten. Om het veredelingsproces te versnellen, bestralen veredelaars plantendelen met radioactieve straling. Cellen van bladeren en stengels worden vervolgens op voedingsbodems opgekweekt tot volledige planten. De radioactieve straling leidt tot extra variatie in het erfelijk materiaal.

Bij weefselkweek worden hormonen toegevoegd waardoor de cellen andere organen vormen, zoals wortels.

Om als nieuw ras te worden geregistreerd moet een variëteit aan drie eisen voldoen: − Zij moet zich onderscheiden van andere rassen. − Alle planten moeten op elkaar lijken. − De kenmerkende eigenschappen blijven na vermeerderen behouden. Als hieraan is voldaan krijgt de veredelaar kwekersrecht. Hiermee kan hij gedurende 25 jaar beslissen wie het ras mag telen. Kwekerij Flowi heeft ter gelegenheid van de Olympische Spelen de helderrode chrysant ‘Tokio’ gekweekt en hiervoor het kwekersrecht gekregen. Chrysanten van het ras Tokio worden ongeslachtelijk vermeerderd. Over het ras Tokio worden drie uitspraken gedaan: 1 Tokio moet voor alle kenmerkende eigenschappen homozygoot zijn. 2 Tokio heeft alleen maar dominant overervende eigenschappen. 3 Tokio kan niet worden gekruist met planten van een ander chrysantenras.

Na enige tijd verschenen vrijwel identieke chrysanten onder de naam ‘Red Sun’ op de markt. Om te onderzoeken of dit echt een ander ras is dan de Tokio klopte Flowi aan bij Naktuinbouw (Stichting Nederlandse Algemene Kwaliteitsdienst Tuinbouw). Deze dienst kan onderzoeken of een kweker planten teelt waarop een andere kweker het kwekersrecht heeft. Om na te gaan of Tokio en Red Sun afbeelding 2 tot hetzelfde ras behoren, worden ze in kassen opgekweekt en vervolgens vergeleken op de kenmerkende eigenschappen. Daarnaast worden genetische verschillen in kaart gebracht door middel van DNA-onderzoek. Hiermee wordt van elk ras een unieke DNA-fingerprint verkregen. In afbeelding 2 zijn de fingerprints van verschillende rassen weergegeven.

Licht toe waarom Naktuinbouw alleen een goede conclusie kan trekken over kwekersrechten als de planten onder dezelfde omstandigheden zijn opgekweekt.