Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2023 · tijdvak 1

Vraag 44Mens temde het paard al in de oertijd

2 puntenSoortvorming

Aya volgt de opleiding archeologie aan de hogeschool Saxion. Ze loopt stage in Kazachstan op een vindplaats van een prehistorische paardenboerderij. Daar wordt onderzocht wanneer de mens voor het eerst wilde paarden ging temmen. Aya selecteert voorwerpen om met behulp van de C14-methode te dateren. Bij deze methode wordt in het laboratorium de ouderdom bepaald aan de hand van de relatieve hoeveelheid radioactieve koolstof-isotopen die aanwezig zijn in organische stoffen. Uit de datering blijkt dat de paardenboerderij er rond 3500 voor Christus moet hebben gestaan. Drie voorwerpen zijn: − een paardenbot − een houten kom − een stenen gebruiksvoorwerp

Zoals op het examen

De paarden werden waarschijnlijk gemolken; dit werd afgeleid uit de vondst van melkzuur in de resten van houten kommen. Het melkzuur ontstond toen de lactose uit de paardenmelk werd omgezet tijdens een bepaald stofwisselingsproces.

Zoals op het examen

Uit DNA-analyse blijkt dat alle huidige tamme paardenrassen ( Equus ferus caballus ) afstammen van 17 verschillende familiegroepen wilde paarden. De genetische variatie in het DNA van de Y-chromosomen van tamme paarden blijkt klein te zijn. Bij paarden wordt het geslacht op dezelfde manier door de chromosomen bepaald als bij mensen. Aya leest dat de genetische variatie van de Y-chromosomen bij tamme paarden is afgenomen als gevolg van fokken (kruisen).

Zoals op het examen

Tegenwoordig komen wilde paarden nog steeds voor. Dit zijn przewalskipaarden ( Equus ferus przewalskii ), die te vinden zijn in een nationaal park in Mongolië, in enkele dierentuinen, en in een aantal natuurgebieden. Drie uitspraken over de huidige przewalskipaarden en de huidige tamme paarden zijn: 1 Ze behoren tot dezelfde populatie. 2 Ze behoren tot dezelfde soort. 3 Ze behoren tot hetzelfde genus (geslacht).

Zoals op het examen

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.

Zoals op het examen
Foto van je antwoord

Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.

Hoe pak je dit aan?
  1. Bij deze vraag vergelijk je de przewalskipaarden met de tamme paarden in de tekst.
  2. Denk na over welke groepen in de indeling van levende wezens bij elkaar horen.
  3. Bij de stamboom kijk je naar welke takken direct met elkaar verbonden zijn.
  4. Daarna beoordeel je elke uitspraak apart en zet je het nummer erbij.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Schrijf bij elk nummer duidelijk juist of onjuist, niet alleen een streepje of vinkje.
  • Beoordeel alle drie de uitspraken, ook als de eerste lastig lijkt, want elk nummer telt apart.
  • Lees de stamboom op de vertakkingen en niet op de volgorde waarin de namen onder elkaar staan.
Indeling van organismen in populatie, soort en genusStambomen lezen en verwantschap bepalen

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 43Alle vragenVraag 45 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Aya volgt de opleiding archeologie aan de hogeschool Saxion. Ze loopt stage in Kazachstan op een vindplaats van een prehistorische paardenboerderij. Daar wordt onderzocht wanneer de mens voor het eerst wilde paarden ging temmen. Aya selecteert voorwerpen om met behulp van de C14-methode te dateren. Bij deze methode wordt in het laboratorium de ouderdom bepaald aan de hand van de relatieve hoeveelheid radioactieve koolstof-isotopen die aanwezig zijn in organische stoffen. Uit de datering blijkt dat de paardenboerderij er rond 3500 voor Christus moet hebben gestaan. Drie voorwerpen zijn: − een paardenbot − een houten kom − een stenen gebruiksvoorwerp

De paarden werden waarschijnlijk gemolken; dit werd afgeleid uit de vondst van melkzuur in de resten van houten kommen. Het melkzuur ontstond toen de lactose uit de paardenmelk werd omgezet tijdens een bepaald stofwisselingsproces.

Uit DNA-analyse blijkt dat alle huidige tamme paardenrassen ( Equus ferus caballus ) afstammen van 17 verschillende familiegroepen wilde paarden. De genetische variatie in het DNA van de Y-chromosomen van tamme paarden blijkt klein te zijn. Bij paarden wordt het geslacht op dezelfde manier door de chromosomen bepaald als bij mensen. Aya leest dat de genetische variatie van de Y-chromosomen bij tamme paarden is afgenomen als gevolg van fokken (kruisen).

Tegenwoordig komen wilde paarden nog steeds voor. Dit zijn przewalskipaarden ( Equus ferus przewalskii ), die te vinden zijn in een nationaal park in Mongolië, in enkele dierentuinen, en in een aantal natuurgebieden. Drie uitspraken over de huidige przewalskipaarden en de huidige tamme paarden zijn: 1 Ze behoren tot dezelfde populatie. 2 Ze behoren tot dezelfde soort. 3 Ze behoren tot hetzelfde genus (geslacht).

Aya vindt op internet een evolutionaire stamboom van verschillende paardenrassen en de ezel (afbeelding 1). afbeelding 1 Aya doet de volgende uitspraken over deze stamboom: 1 De ezel is de voorouder van alle weergegeven paardenrassen. 2 Het przewalskipaard is van alle weergegeven paardenrassen het meest verwant aan de ezel. 3 De Franse draver is van alle weergegeven paardenrassen het meest verwant aan de Amerikaanse draver.

Schrijf de nummers 1, 2 en 3 onder elkaar en noteer erachter of de betreffende uitspraak juist of onjuist is.