Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2025 · tijdvak 2

Vraag 14Groene energie nog groener

2 puntenStofwisseling van de cel

Biobrandstoffen kunnen een duurzaam alternatief zijn voor fossiele brandstoffen. Stefan Hol werkt bij Wageningen Universiteit en Research aan onderzoek naar de CO 2 -uitstoot bij de productie van bio-ethanol uit suikerbieten. Doordat suikerbieten veel sacharose bevatten, zijn ze erg geschikt voor de productie van bio-ethanol (alcohol). De verse suikerbieten worden gewassen en dan vermalen tot pulp. De pulp wordt verhit om micro-organismen te doden. Als de pulp is afgekoeld, wordt deze in een bioreactor gebracht waarin gistcellen aanwezig zijn. De gistcellen gaan dan ethanol produceren. Behalve sacharose, bevatten suikerbieten ook veel polysachariden. Daarom worden bepaalde enzymen toegevoegd aan de pulp in de bioreactor. Hierdoor wordt de ethanol-opbrengst hoger.

Zoals op het examen

Voor de productie van ethanol is het belangrijk dat er geen zuurstof aanwezig is bij de gistcellen.

Zoals op het examen

Als er wel zuurstof aanwezig zou zijn, zouden andere eindproducten ontstaan in de gistcellen.

Zoals op het examen

Het nadeel van het gebruik van verse suikerbieten is dat deze niet het hele jaar beschikbaar zijn. In plaats van suikerbietenpulp kan suikerbietensap worden gebruikt voor de productie van bio-ethanol. In tegenstelling tot pulp, is het sap lang houdbaar. De productie van sap uit suikerbieten kost echter veel meer energie, waardoor deze manier van ethanol-productie minder duurzaam is. Hieronder staan enkele waarden van de teelt en verwerking van suikerbieten. opbrengst teelt suikerbieten 94.500 kg per hectare (ongewassen) percentage zand of klei aan de 10% suikerbieten biomassa-gehalte van een gewassen 24% suikerbiet gehalte sachariden 0,73 kg per kg biomassa opbrengst aan bio-ethanol 0,52 kg per kg sachariden CO 2 -uitstoot bij gebruik pulp 0,80 g CO 2 per kg bio-ethanol CO 2 -uitstoot bij gebruik sap 1,31 g CO 2 per kg bio-ethanol

Zoals op het examen

− Bereken hoeveel kilogram bio-ethanol kan worden geproduceerd met de suikerbietenopbrengst van één hectare. − Bereken hoeveel kilogram CO er minder vrijkomt per hectare aan 2 suikerbieten door gebruik van pulp in plaats van sap.

Zoals op het examen
Foto van je antwoord

Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.

Hoe pak je dit aan?
  1. In de tabel staan de opbrengst per hectare en het aandeel zand of klei, dus begin daarmee om de bruikbare hoeveelheid suikerbiet te bepalen.
  2. Bereken daarna met de biomassa-, suiker- en opbrengstpercentages hoeveel bio-ethanol per hectare ontstaat.
  3. Bij het tweede deel vergelijk je de CO2-uitstoot per kilogram ethanol van pulp en sap met de hoeveelheid ethanol uit stap twee.
  4. Zet de uitkomst in de juiste eenheid en laat de tussenstappen zien.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Gebruik de opbrengst van de tabel niet zonder eerst het zand of de klei eraf te halen.
  • Let bij de CO2-waarden op de eenheid, want die staan per kilogram ethanol en de vraag vraagt om kilogram CO2.
  • Laat je tussenstappen zien, want bij een berekening krijg je anders geen punten, ook niet bij een afrondfout.
Procentuele berekeningen in een keten van stappenGegevens uit een tabel combinerenOmrekenen tussen gram en kilogramRedeneren met massa-verhoudingen

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 13Alle vragenVraag 15 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Biobrandstoffen kunnen een duurzaam alternatief zijn voor fossiele brandstoffen. Stefan Hol werkt bij Wageningen Universiteit en Research aan onderzoek naar de CO 2 -uitstoot bij de productie van bio-ethanol uit suikerbieten. Doordat suikerbieten veel sacharose bevatten, zijn ze erg geschikt voor de productie van bio-ethanol (alcohol). De verse suikerbieten worden gewassen en dan vermalen tot pulp. De pulp wordt verhit om micro-organismen te doden. Als de pulp is afgekoeld, wordt deze in een bioreactor gebracht waarin gistcellen aanwezig zijn. De gistcellen gaan dan ethanol produceren. Behalve sacharose, bevatten suikerbieten ook veel polysachariden. Daarom worden bepaalde enzymen toegevoegd aan de pulp in de bioreactor. Hierdoor wordt de ethanol-opbrengst hoger.

Voor de productie van ethanol is het belangrijk dat er geen zuurstof aanwezig is bij de gistcellen.

Als er wel zuurstof aanwezig zou zijn, zouden andere eindproducten ontstaan in de gistcellen.

Bij teelt, transport, opslag en verwerking van suikerbieten komt koolstofdioxide vrij. Deze CO 2 -uitstoot draagt bij aan het versterkte broeikaseffect. Stefan Hol stelde het volgende model op om deze CO 2 -uitstoot per kilogram suikerbiet te kunnen berekenen. Totaal CO 2 = CO 2 teelt + CO 2 transport + CO 2 opslag + CO 2 verwerking Stefan Hol gebruikte in zijn berekeningen gemiddelde waarden en ging uit van de situatie zoals die in 2020 was. In de toekomst zullen deze waarden waarschijnlijk lager liggen.

Het nadeel van het gebruik van verse suikerbieten is dat deze niet het hele jaar beschikbaar zijn. In plaats van suikerbietenpulp kan suikerbietensap worden gebruikt voor de productie van bio-ethanol. In tegenstelling tot pulp, is het sap lang houdbaar. De productie van sap uit suikerbieten kost echter veel meer energie, waardoor deze manier van ethanol-productie minder duurzaam is. Hieronder staan enkele waarden van de teelt en verwerking van suikerbieten. opbrengst teelt suikerbieten 94.500 kg per hectare (ongewassen) percentage zand of klei aan de 10% suikerbieten biomassa-gehalte van een gewassen 24% suikerbiet gehalte sachariden 0,73 kg per kg biomassa opbrengst aan bio-ethanol 0,52 kg per kg sachariden CO 2 -uitstoot bij gebruik pulp 0,80 g CO 2 per kg bio-ethanol CO 2 -uitstoot bij gebruik sap 1,31 g CO 2 per kg bio-ethanol

− Bereken hoeveel kilogram bio-ethanol kan worden geproduceerd met de suikerbietenopbrengst van één hectare. − Bereken hoeveel kilogram CO er minder vrijkomt per hectare aan 2 suikerbieten door gebruik van pulp in plaats van sap.