Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2026 · tijdvak 1

Vraag 21Razendsnelle adaptatie bij olifanten door stroperij

1 puntRegulatie van ecosystemen

Hieronder staat een beschrijving van het onderzoek van Campbell-Staton. 1 Campbell-Staton vroeg zich af wat de oorzaak was van de relatieve 2 toename van het aantal slagtandloze vrouwtjes. Het zou een toevallig 3 gevolg kunnen zijn van de afname van de populatie. Het zou echter ook 4 een gevolg kunnen zijn van evolutie. Met kansberekening toonde hij aan 5 dat er sprake was van selectievoordeel van een bepaalde erfelijke 6 eigenschap.

Zoals op het examen

De afwezigheid van slagtanden wordt veroorzaakt door een mutatie van een gen dat op het X-chromosoom ligt. Het allel ‘afwezigheid van slagtanden’ is hierbij dominant over het allel voor slagtanden. Een olifantenvrouwtje dat voor deze eigenschap heterozygoot is, paart met een mannetje met slagtanden. Ze raakt in verwachting van een dochter.

Zoals op het examen

B ସ ଵ C ଶ ଷ D ସ E 1 Campbell-Staton zag iets opvallends. Bij heterozygote slagtandloze vrouwtjes was er een ongewone verhouding tussen hun vrouwelijke en mannelijke nakomelingen. Hieruit trok hij de conclusie dat het allel ‘afwezigheid van slagtanden’ bij mannetjes letaal is.

Zoals op het examen

Stroperij kan in korte tijd grote gevolgen hebben, doordat de populatiegrootte sterk afneemt. Het maakt de olifantenpopulatie kwetsbaarder voor uitsterven doordat de genenpool kleiner wordt.

Zoals op het examen

Olifanten hebben een groot effect op het ecosysteem waarin ze leven. Met hun slagtanden rukken ze struiken uit de grond als ze door een dichtbegroeid bos lopen. Hierdoor kan de rijkdom aan soorten in het gebied toenemen. Bij slagtandloze olifanten zou dit effect op de biodiversiteit kleiner kunnen zijn.

Zoals op het examen

Verklaar hoe het aantal soorten in een bos kan toenemen als er struiken uit de grond gerukt worden.

Zoals op het examen
Foto van je antwoord

Schreef je op papier? Maak een foto van je uitwerking op papier. Je foto blijft privé en de nakijker leest hem. Zet je naam er niet op.

Hoe pak je dit aan?
  1. Denk na over wat het verwijderen van struiken in een bos voor het bos als geheel kan betekenen.
  2. Bedenk welke andere organismen hier iets aan kunnen hebben.
  3. Schrijf je verklaring als een keten van oorzaak naar gevolg.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Geef niet alleen aan dat er meer soorten komen, maar leg ook uit hoe dat kan gebeuren.
  • Blijf niet steken bij wat er met de struik zelf gebeurt, want de vraag gaat over het hele bos.
  • Schrijf volledige zinnen, zodat duidelijk is wat de oorzaak is en wat het gevolg is.
BiodiversiteitInteracties tussen organismen en hun omgevingOorzaak en gevolg verklaren

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 20Alle vragenVraag 22 →

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Aan het eind van de vorige eeuw doodden stropers veel Afrikaanse olifanten om hun ivoren slagtanden. Als gevolg van deze stroperij blijkt de soort razendsnel veranderd te zijn. Bioloog Shane Campbell-Staton deed hier onderzoek naar. In 1977 bestond de populatie olifanten ( Loxodonta africana ) in het Nationaal Park Gorongosa in Mozambique uit 1271 vrouwtjes. Hiervan had 18,5% geen slagtanden (slagtandloos). Op de foto hiernaast zie je zo’n slagtandloos vrouwtje. In 2000 waren er nog maar 121 vrouwtjes, waarvan er 61 slagtandloos waren. Alle mannetjes in de populatie hadden wél slagtanden. In de periode 1977 tot en met 2000 is het aantal slagtandloze vrouwtjes absoluut gezien afgenomen, maar relatief gezien toegenomen.

Hieronder staat een beschrijving van het onderzoek van Campbell-Staton. 1 Campbell-Staton vroeg zich af wat de oorzaak was van de relatieve 2 toename van het aantal slagtandloze vrouwtjes. Het zou een toevallig 3 gevolg kunnen zijn van de afname van de populatie. Het zou echter ook 4 een gevolg kunnen zijn van evolutie. Met kansberekening toonde hij aan 5 dat er sprake was van selectievoordeel van een bepaalde erfelijke 6 eigenschap.

De afwezigheid van slagtanden wordt veroorzaakt door een mutatie van een gen dat op het X-chromosoom ligt. Het allel ‘afwezigheid van slagtanden’ is hierbij dominant over het allel voor slagtanden. Een olifantenvrouwtje dat voor deze eigenschap heterozygoot is, paart met een mannetje met slagtanden. Ze raakt in verwachting van een dochter.

B ସ ଵ C ଶ ଷ D ସ E 1 Campbell-Staton zag iets opvallends. Bij heterozygote slagtandloze vrouwtjes was er een ongewone verhouding tussen hun vrouwelijke en mannelijke nakomelingen. Hieruit trok hij de conclusie dat het allel ‘afwezigheid van slagtanden’ bij mannetjes letaal is.

Stroperij kan in korte tijd grote gevolgen hebben, doordat de populatiegrootte sterk afneemt. Het maakt de olifantenpopulatie kwetsbaarder voor uitsterven doordat de genenpool kleiner wordt.

Olifanten hebben een groot effect op het ecosysteem waarin ze leven. Met hun slagtanden rukken ze struiken uit de grond als ze door een dichtbegroeid bos lopen. Hierdoor kan de rijkdom aan soorten in het gebied toenemen. Bij slagtandloze olifanten zou dit effect op de biodiversiteit kleiner kunnen zijn.

Verklaar hoe het aantal soorten in een bos kan toenemen als er struiken uit de grond gerukt worden.