Stipstip
ExamensPrijzenOuders
Zet me op de lijst

Echte examenvragen, nagekeken per scorepunt.

Zet me op de lijst

Oefenen

  • Examens per vak
  • Examenrooster 2027
  • Op de wachtlijst

Rekenen

  • Cijfer berekenen
  • Ben ik geslaagd?

Stip

  • Prijzen
  • Voor ouders
  • Voor scholen
  • Blog

stip

  • Voorwaarden
  • Privacy
  • Cookies
  • Disclaimer
  • Auteursrecht melden
  • Over Stip

© 2026 Stip

Examens, correctievoorschriften en normeringen: College voor Toetsen en Examens.

Biologie havo/2026 · tijdvak 1

Vraag 43Mastitis bestrijden zonder antibiotica

1 puntSoortvorming

De uier van een koe heeft barrières die de kans op mastitis verminderen. Hieronder staan vier processen. 1 Een kringspier rond het tepelkanaal spant na het melken aan. 2 Cellen van het tepelkanaal produceren vetzuren die de pH laten dalen. 3 Melkkliercellen produceren het eiwit lactoferrine, dat ijzer bindt, zodat ijzer niet beschikbaar is voor bacteriën. 4 Het tepelkanaal kan tijdelijk afgesloten worden door een eiwit-prop.

Zoals op het examen

Research-analist Janine Donker werkt mee aan het onderzoek. Ze spoort koeien op die mastitis hebben. Bij mastitis zijn de melkklieren in de uier ontstoken door een infectie met bacteriën. Als de bacteriën niet voldoende worden opgeruimd door macrofagen, treedt een ontstekingsreactie op. Bij de ontstekingsreactie geven afweercellen stoffen (mediatoren) af. De uier wordt dan rood, en door vochtophoping zwelt het uierweefsel op. Dit is vergelijkbaar met processen die optreden tijdens een allergische reactie.

Zoals op het examen

In melk van koeien met mastitis zijn antistoffen in een lage concentratie aanwezig. Mastivax isoleert deze antistoffen uit ingezamelde melk. Normaal krijgen koeien met mastitis antibiotica toegediend in de uier. Bij de koeien in het onderzoek dient Donker in plaats daarvan de antistoffen toe in de uier. De antistoffen zijn geproduceerd door het afweersysteem van koeien.

Zoals op het examen

De toegediende antistoffen maken het voor macrofagen in de uier makkelijker om de bacteriën te vernietigen.

Zoals op het examen

Door antistoffen te gebruiken in de behandeling van mastitis, kan het gebruik van antibiotica worden teruggedrongen.

Zoals op het examen
Hoe pak je dit aan?
  1. Lees eerst goed wat de vraag precies vraagt: een reden om het antibioticagebruik terug te dringen.
  2. Bedenk wat antibiotica doen met bacteriën in het lichaam van een dier.
  3. Denk na over wat er daarna met de overlevende bacteriën gebeurt.
  4. Controleer elk alternatief apart en kijk of het dit proces beschrijft.

Hier verliezen leerlingen punten

  • Kies niet het alternatief dat alleen klinkt als een risico, maar beschrijf het proces dat erbij hoort.
  • Schrijf het gekozen alternatief letterlijk over, zodat duidelijk is welke letter je bedoelt.
  • Let op of je een oorzaak noemt terwijl het antwoord een gevolg moet zijn.
Werking van antibioticaGevolgen van antibioticagebruik voor bacteriepopulatiesOorzaak en gevolg

Met een gratis account wordt je antwoord nagekeken per scorepunt, volgens het officiële correctievoorschrift. Wat je hier typt, blijft bewaard.

← Vraag 42Alle vragen

Vastgelopen?

Stip helpt je op weg met een hint, zonder het antwoord te verklappen. Na het nakijken legt Stip precies uit waar je punten liet liggen.

Vraag Stip om hulp
Hulp nodig?
De vraag als tekst

Van alle antibiotica die worden gebruikt bij melkkoeien, dient meer dan de helft om uierontsteking (mastitis) te bestrijden. Het bedrijf Mastivax bv doet onderzoek naar de bestrijding van mastitis met behulp van antistoffen. Op deze manier zou het antibioticagebruik verminderd kunnen worden. Een koe gaat pas melk geven als ze een kalf heeft gekregen. Als de koe daarna twee keer per dag wordt gemolken, blijft ze melk produceren. Als een kalf of een melkmachine aan een tepel van de uier zuigt, komt oxytocine vrij uit de hypofyse van de koe. Deze stof stimuleert de melkafgifte vanuit de melkklieren. Dit zie je in de volgende afbeelding. Hieronder staan uitspraken over de melkafgifte. 1 Bij de processen die leiden tot de melkafgifte na het zuigen aan de tepel, zijn het zenuwstelsel en het hormoonstelsel van de koe betrokken. 2 Oxytocine laat de spiercellen rondom de melkklieren ontspannen. 3 Melkklieren zijn exocriene klieren.

De uier van een koe heeft barrières die de kans op mastitis verminderen. Hieronder staan vier processen. 1 Een kringspier rond het tepelkanaal spant na het melken aan. 2 Cellen van het tepelkanaal produceren vetzuren die de pH laten dalen. 3 Melkkliercellen produceren het eiwit lactoferrine, dat ijzer bindt, zodat ijzer niet beschikbaar is voor bacteriën. 4 Het tepelkanaal kan tijdelijk afgesloten worden door een eiwit-prop.

Research-analist Janine Donker werkt mee aan het onderzoek. Ze spoort koeien op die mastitis hebben. Bij mastitis zijn de melkklieren in de uier ontstoken door een infectie met bacteriën. Als de bacteriën niet voldoende worden opgeruimd door macrofagen, treedt een ontstekingsreactie op. Bij de ontstekingsreactie geven afweercellen stoffen (mediatoren) af. De uier wordt dan rood, en door vochtophoping zwelt het uierweefsel op. Dit is vergelijkbaar met processen die optreden tijdens een allergische reactie.

In melk van koeien met mastitis zijn antistoffen in een lage concentratie aanwezig. Mastivax isoleert deze antistoffen uit ingezamelde melk. Normaal krijgen koeien met mastitis antibiotica toegediend in de uier. Bij de koeien in het onderzoek dient Donker in plaats daarvan de antistoffen toe in de uier. De antistoffen zijn geproduceerd door het afweersysteem van koeien.

De toegediende antistoffen maken het voor macrofagen in de uier makkelijker om de bacteriën te vernietigen.

Door antistoffen te gebruiken in de behandeling van mastitis, kan het gebruik van antibiotica worden teruggedrongen.

Waarom wil men het antibioticagebruik in de veeteelt terugdringen? Door antibioticagebruik ... A kunnen bacteriën immuun worden. B treedt accumulatie op in de voedselketen. C treedt selectie op van resistente bacteriën.